نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٢٧ - يادآوري چند نكته

مرد است. همچنين مدعي شده‌اند كه بهره يا ضريب هوشي[١] زن كمتر از مرد است. به گمان ما هنوز اين ادعا چندان روشن نيست و جاى بحث و گفت‌وگو دارد. آيا «هوش» نام يك قوة ويژه در بدن است يا مجموعه‌اى از چند قوه و استعداد مانند حافظه و سرعت انتقال و تعمق در امور را هوش مي‌نامند؟ شناخت ابعاد و جهات متعدد دارد و ظاهراً روان‌شناسان «هوش» را به مجموع آنها اطلاق كرده‌اند. اگر چنين باشد، شايد نتوان اساساً بهرة هوشي زن و مرد را مقايسه كرد، زيرا چه بسا در پاره‌اي از مراحل گوناگون شناخت و فراگيري زن قوي‌تر از مرد باشد و در پاره‌اي ديگر مرد نسبت به زن قوي‌تر باشد. به هر حال، ثبوت اين ادعاها يقيني نيست و به فرض آنكه يقيني هم باشد اهميتي ندارد. نكتة حائز اهميت در مبحث حقوق مرد و زن اين است كه چون زن عواطف و احساسات بسيار شديد و قوي دارد، چنان‌كه بايد و شايد نمي‌تواند بر خود مسلط باشد و چون تسلط بر خود و مهار كردن عواطف و احساسات شرط اصلي تفكر صحيح و سنجش و داوري درست است، زن در اين زمينه بسيار آسيب‌پذير است. اما مرد چون عواطف و احساسات ضعيف‌تري دارد، به آساني مي‌تواند بر خود تسلط يابد و با فرونشاندن گرد و غبارهاي برخاسته از عواطف و احساسات به روشني واقعيات را ببيند و با واقع‌بيني حكم و داوري كند. به بيان ديگر، تفكر واقع بينانه، ژرف‌نگرانه و درست فقط در فضاي خالي از عواطف و احساسات امكان‌پذير است. بنابراين، پيش از هر كار بايد عوامل مزاحم را برطرف كرد. مردان نسبت به زنان در اين كار توفيق بيشتري دارند. اينكه قدرت تعقل در مرد بيشتر است، ناشي از قوّت خود مرد نيست، بلكه معلول كم بودن موانع تعقل در وي است. البته در روش مقايسه‌اي همواره ملاك وضعيت اکثر زنان و مردان است؛ هرچند هر قاعده كلي ممکن است استثناپذير هم باشد.