نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠٥ - ٦) عدم انسجام

مقرر نداشت. از اين رو، در يك نظامنامة حقوقي بايد حقوق و تكاليف در كنار هم مورد توجه قرار گيرد، به گونه‌اي كه هيچ يك ديگري را تحت‌الشعاع قرار ندهد. البته در اعلاميه نيز در مواردي به بعضي از تكاليف جزئي اشارت رفته است. اما اين واقعيت كه انسان در زندگي اجتماعي همان گونه كه از حقوق و آزاديهايي بهرهمند مي‌شود، بايد به تكاليف و وظيفه‌هايي پايبند باشد، به هيچ وجه مورد توجه و تأكيد واقع نشده و از اصول تكاليف اجتماعي انسان‌ها نيز ذكري به ميان نيامده است.

٦) عدم انسجام

مواد اعلاميه در بسياري از موارد با يكديگر سازگاري ندارند و ظاهر آنها يكديگر را نقض مي‌كنند، به گونه‌اي كه اگر كسي بخواهد به طور دقيق مطابق همة مواد آن رفتار كند، ممکن نيست. اينك به برخي از اين موارد اشاره مي‌کنيم:

الف) بند سوم مادّة بيست و ششم مي‌گويد: پدر و مادر در انتخاب نوع آموزش و پرورش فرزندان خود نسبت به ديگران اولويت دارند. اما در بند اول همان مادّه آمده كه آموزش ابتدايي اجباري است. حال پدر و مادري كه نمي‌خواهند فرزندشان به مدرسه برود، بلكه مي‌خواهند كه از همان شش و هفت سالگي او را به كارگاهي بفرستند، آيا حق چنين كاري را دارند يا نه؟ مطابق بند سوم پاسخ مثبت و بر اساس بند اول پاسخ منفي است. اگر اختيار را با پدر و مادر بدانند، بايد بپذيرند كه آموزش ابتدايي اجباري نيست؛ اگر آموزش ابتدايي را اجباري بدانند، بايد قبول كنند كه والدين در انتخاب نوع تعليم و تربيت فرزندان خود نسبت به ديگران آزاد نيستند. به هر حال، اين نوعي ناسازگاري است.

ب) مادّة سوم مي‌گويد: «هر كس حق زندگي... دارد». مادّة هجدهم مي‌گويد: «هر كس حق دارد از آزادي فكر و وجدان و مذهب بهره‌مند شود. اين حق متضمن...