نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٤ - نظامنامه حقوق و تكاليف بشر

به شرط اينكه مصالح مادى و معنوى شخص لطمه نبيند. مثلاً ادامة حيات به وسيلة خوردن گوشت خوك و نوشيدن مشروبات الكلى هم ممكن است، اما اينها به رغم منافعى كه دارند، مصالح انسان را تأمين نمي‌کنند؛ يعني ضرر آنها بيش از نفع آنهاست.[١] اين نوع بهره‌برداري‌ها ممنوع است. درست به همين دليل، پوشيدن بعضى از لباس‌ها براى مرد يا زن منع شده است. از آنجا كه فلسفة بهره‌بردارى از نعمت‌هاى الهى رفع نيازمندي‌هاى انسان، حفظ سلامت و فراهم ساختن زمينة تكامل اوست، پس كيفيت بهره بردارى بايد به گونه‌اى باشد كه غرض نهايى را نقض نكند.

مادّه چهارم: (١) «هر انسانى تا آنجا كه به مصالح مادى و معنوى خود و ديگران آسيب نرساند، حق تصرف در موجودات را دارد».

(٢) «هر انسانى حق دارد كه هر حرفه و شغلى را كه مى‌خواهد برگزيند. مشروط به آنكه فعاليت اقتصادي‌اش منتهى به خير و صلاح فرد و جامعه شود».

البته تصرف در اشيا و موجودات، مفهوم بسيار عامى است كه اقسام گوناگون دارد. يك قسم تصرف همان استفادهاز نعمتهاى الهى است كه در مادّة سوم بيان شد. قسم ديگر كارهايى است كه انسان براى تأمين نيازهاي خود انجام مي‌دهد. البته درست است كه هر انسانى براى رفع نيازمندي‌هاى خود، حق بهره‌بردارى از نعمت‌هاى الهى را دارد، اما اين نعمت‌ها در طبيعت حاضر و آماده نيست، بلكه براى آماده سازى آنها كار و فعاليت لازم است. پس انسان بايد حق كاركردن و تصرف در ساير موجودات را داشته باشد تا اقدام به فعاليت بکند و نعمت‌هاى الهى را براي بهره‌بردارى آماده کند.

در واقع، بند اول هم حق كار كردن را به انسان‌ها مى‌دهد و هم محدودة آن را معيّن مى‌كند؛ يعني كارها و فعاليت‌هاى انسان بايد به گونه‌اى باشد كه به مصالح فرد و جامعه زيان نزند.