پاسخ استاد به جوانان پرسشگر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٠٣ - پرسش

 

پلوراليسم دينى و معرفتى

 

پرسش:

پلوراليسم دينى و معرفتى يعنى چه؟ و سر منشأ تفكر پلوراليسم و التقاط در حوزه انديشه دينى كدام‌است؟

پاسخ: واژه پلوراليسم[١] در مغرب زمين كاربردهاى گوناگونى‌دارد: در سياست، فلسفه اخلاق، دين‌شناسى يا فلسفه دين، هنر و... به كار مى‌رود. پلوراليسم پديده‌اى كاملا غربى و نگرشى برخاسته از فرهنگ مغرب زمين است كه مبتنى بر بنيان‌هايى ويژه است كه چون بناى ما در اين پاسخ‌ها بر اختصار است از بررسى و تبيين آن ريشه‌ها و نقدهايى كه بر آنها و بر رو بناهاى آن وارد است صرف نظر مى‌كنيم.[٢] از طرفى چون ارائه تعريفى دقيق و جامع الاطراف از پلوراليسم چه در حوزه معرفت و شناخت و چه در حوزه دين، نيازمند انجام بررسى‌هاى فوق و نقل پيشينه تاريخى پلوراليسم است، باز به دليل پرهيز از اطاله از آن مى‌گذريم و تنها با زبانى ساده و گويا در مورد اين پديده و پديده التقاط به توضيح مى‌پردازيم:

پلوراليسم دينى و معرفتى يعنى آن كه، اگر چه حقيقت واحدى وجود دارد كه ثابت و مطلق است[٣] ولى هيچ انسانى حتى پيامبران را ياراى دستيابى كامل به آن نيست، هر كسى تنها بخشى از حقيقت را مى‌تواند بشناسد و بنابراين هر مكتبى قسمتى از حق را در اختيار دارد، و كس يا مكتبى حق ندارد از شناخت مطلق حقيقت سخن گويد‌؛ و به اصطلاح برداشت خود را مطلق كند و يا از اعتقاد يقينى ـ كه معنايش نفى درستى

---

١. Pluralism

[٢] براى بررسى بيشتر، از جمله: ر. ك: مبانى معرفت دينى (از كتاب‌هاى سلسله دروس انديشه‌هاى بنيادين اسلامى)، محمد حسين‌زاده، انتشارات موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(رحمه الله)، چاپ اول، ١٣٧٩، ص ١٢٦ـ ٩٥. [٣] البته برخى طرفداران افراطى پلوراليسم حتى وجود چنين حقيقتى را هم منكرند. و البته نقد ديدگاه ايشان نيز مجالى گسترده‌تر مى‌طلبد كه اميدواريم در مجموعه‌هاى بعدى دست دهد.