پاسخ استاد به جوانان پرسشگر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٠١ - پرسش

اما پرسشى كه در اينجا باقى مى‌ماند آن است كه: مگر نه اين است كه دين همان چيزى است كه در كتاب و سنّت آمده، و باز مگر جز اين است كه رفتارهاى انسانى در عصر نزول كتاب و بيان سنّت بسيار محدودتر از امروز بوده است‌؛ پس آيا مى‌توان گفت همه آنچه رنگ ارزشى دارد در همان عصر ظهور اسلام بيان شده است، و تغيير شرايط زمان و مكان هيچ تأثيرى در تحوّل جنبه ارزشى رفتارها ندارد؟

در پاسخ بايد گفت: جنبه‌هاى ارزشى داراى عناوين و قوانينى كلّى هستند كه از سوى خداوند متعال ـ كه داراى حكمت بى‌نهايت و علم بى كران است و به تمام آنچه در سعادت ابدى يا شقاوت انسان نقش دارد آگاه است ـ به پيامبر گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله) نازل و توسط ايشان بيان شده است. و البته اين قوانين و عناوين كلّى هرگز قابل تغيير و تحوّل نيستند.[١] زيرا بين افعال و رفتار ما و نتايج اخروى آنها كه به سعادت يا شقاوت ما مى‌انجامد رابطه علّى و معلولى حقيقى برقرار است و همان‌گونه كه هر محصول و فرآورده‌اى در اثر پاره‌اى علل و عوامل بدست مى‌آيد و حصول آن گُستره‌اى و بدون حساب نيست، حصول كمال نهايى و خوشبختى جاويدان نيز در اثر رفتارها و اعمال ويژه‌اى با شرايطى خاصّ است. و گرنه با انجام عمل از هر نوع و به هرگونه و قصدى كه خود خواستيم نمى‌توان انتظار رسيدن به سعادت ابدى را داشت و اساساً خاستگاه بايدها و نبايدهاى دينى و جنبه ارزشى رفتارهاى انسان هم از همين‌جاست و اگر قرار باشد هر روز و هر زمان رفتارهاى خودمان را به ميل و دلخواه خود و بدون در نظر گرفتن رضايت و پسند الهى انجام دهيم قطعاً از كمال واقعى و ابدى خود باز خواهيم ماند.

و اما متعدّد شدن رفتارها ـ در اثر گذر زمان و پيچيده‌تر شدن تعاملات انسانى و اجتماعى و نيز امكان تصرّف بيشتر در طبيعت و محيط پيرامون در اثر پيشرفت‌هاى علمى كه همگى رفتارهايى نو، پيچيده و متنوّع به ارمغان مى‌آورند ـ تنافى با ثابت بودن عناوين و قوانين كلى اسلام و همينطور بيان شدن آن در عصر پيامبر(صلى الله عليه وآله) ندارد. زيرا كليّه رفتارهاى انسانى عليرغم تغيير در جنبه ماهوى و كمّى و كيفيّت انجام آنها به عنوان مصاديق و موضوعاتى از آن عناوين و قوانين كلّى‌اند و هر قدر هم كه اين اعمال گسترده‌تر