جنگ و جهاد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٢ - هـ) توجه به عوامل بازدارنده و خنثى كردن آن ها
از آن سر باز زدند مجازات و كيفرى نداشته باشند، و يا اگر شخصى آگاهانه و عمداً از انجام دادن وظايفى كه در جنگ برعهده دارد امتناع كند يا مرتكب خيانتى شود، نبايد كيفر شود. هم چنين منظور، انكار ضرورت تدبير، تفكر و تأمل قبل از تصميم گيرى در كارها نيست؛ بلكه منظور توجه دادن مسلمانان به اين نكته است كه همه حوادث و مسايلى كه در جهان طبيعت و تكوين اتفاق مىافتد، و از آن جمله مرگ انسان، تابع تقدير و تدبير حكيمانه الهى است و در نظام هستى ملحوظ شده است. بنابراين انسان نبايد از مرگ هراسى به دل خود راه بدهد و ترس از مرگ وجهى ندارد.
در آيه اى ديگر چنين مىخوانيم:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ إِذا ضَرَبُوا فِي الأَْرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَ ما قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللّهُ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ اللّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ؛١ اى كسانى كه ايمان آورده ايد، هم چون كسانى مباشيد كه كفر ورزيدند و درباره برادران خود هنگامى كه به سفر رفته (و در سفر مردند) و يا جهادگر شدند (و كشته گرديدند) گفتند: اگر نزد ما (مانده) بودند، نمىمردند و كشته نمىشدند. (شما چنين سخنانى مگوييد) تا خدا اين را در دل هاشان حسرتى قرار دهد. و خدا زنده مىكند و مىميراند، و خدا به آن چه انجام مىدهيد آگاه است.
در واقع، خداوند متعال در اين تشبيه، سخن مذكور را به كافران نسبت مىدهد تا بدينوسيله به كفرآميز بودن آن اشاره كرده باشد، و از مؤمنان مىخواهد چنين انديشه و منطق كفرآميزى نداشته باشند. منطق توحيدى
[١] همان، ١٥٦.