جنگ و جهاد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٨ - تقسيم ارزشى جنگ در قرآن
وَ لَمّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الأَْحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلاّ إِيماناً وَ تَسْلِيماً؛١ و چون مؤمنان دستههاى دشمن را ديدند، گفتند: اين همان است كه خدا و فرستاده اش به ما وعده دادند و خدا و فرستاده اش راست گفتند، و جز بر ايمان و فرمان بردارى آنان نيافزود.
به جنگ حنين نيز در سوره توبه اشاره شده است:
وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّهُ فِي مَواطِنَ كَثِيرَة وَ يَوْمَ حُنَيْن...؛٢ قطعاً خداوند شما را در مواضع بسيارى، و از جمله در روز «حُنين» يارى كرده است.
اما با قطع نظر از ذكر نام، در آيات و سورههاى فراوانى، مثل: بقره، آل عمران، نساء، مائده، انفال، توبه، احزاب، فتح، حشر، صف و عاديات، كم و بيش، به جنگهاى صدر اسلام اشاره شده است.
در اين جا ما قصد نداريم كه تاريخ جنگهاى صدر اسلام را مورد بررسى قرار دهيم. آن چه كه فعلا براى ما اهميّت دارد، تحقيق در اين مسأله است كه آيا همه جنگهاى صدر اسلام دفاعى بوده، يا اين كه بعضى از آنها جهاد ابتدايى بوده و جنبه دفاعى نداشته است؟ و به طور كلى آيا در اسلام تنها جهاد دفاعى وجود دارد يا جهاد ابتدايى نيز تشريع شده است؟ و ديگر اين كه، اصولا در قرآن كريم چند نوع جهاد مجاز دانسته شده است؟
تقسيم ارزشى جنگ در قرآن
قرآن كريم به طور كلى، جنگ هايى را كه در طول تاريخ بشرى به وقوع پيوسته يا خواهد پيوست، از نظر ارزشى به دو دسته بزرگ تقسيم مىكند:
[١] احزاب (٣٣)، ٢٢. [٢] توبه (٩)، ٢٥.