اگر دوره‌های حیات یک راوی را از ابتدای تولد تا هنگامه وفات به چهار دورۀ «کودکی، تحصیلات حدیثی (دورۀ تحمّل حدیث)، تدریس (دورۀ اداء حدیث) و بازنشستگی (دورۀ عدم نقل حدیث به دلیل احتیاط)» تقسیم کنیم، شواهد متعددی در دست است که رجالیان، بیشتر وضعیت راوی را در دوران تدریس و روایت‌گری او بررسی می‌کردند. به بیان دیگر، آنگاه که راوی، شیخ حدیث شد، باید دارای شرایط روایت‌گری باشد و در دوره‌های قبل و بعد، انحرافات و ضعف‌های راویان به روایت‌گری او لطمه نمی‌زند. در کتاب‌های رجالی شاهد معرفی افرادی هستیم که در آخر عمر غالی شده[١٣٧] و یا مُخَلِّط و مضطرب[١٣٨] شده‌اند؛ ضعف این برهه به روایت‌گری راوی لطمه‌ای نمی‌زند. راویان به جهت احتیاط در زمان کِبَر سن، حدیث نقل نمی‌کردند و اگر هم در دوران فرتوتی حدیث می‌گفتند، شاگردان، بیشتر بهرۀ علمی برده و در نقل روایت از استاد کهن‌سال معمولا جانب احتیاط را رعایت می‌کردند. نجاشی اسحاق بن حسن بن بکران عقرائی تمار ـ شاگرد کلینی ـ را در کوفه ملاقات می‌کند، ولی تصریح می‌کند به‌جهت سن بالای او از وی حدیثی نمی‌شنود: «و کان فی هذا الوقت علوا فلم أسمع منه شیئا».[١٣٩]

به‌نظر می‌رسد که به دلیل نظام طبقات استاد و شاگردی است که نویسندگانِ منابع رجالی، خود را موظف می‌دانند تا افراد معمّر را بشناسانند.[١٤٠]

گونه‌های راویان

با درنگی در منابع رجالی کهن، در‌می‌یابیم که راویان از حیث جَرح‌پذیری به‌گونه‌های مختلف تقسیم می‌شوند. بازشناسی این گونه‌ها در کمّیت و کیفیت جرح و تعدیل رجالیان موثر بوده است. به‌نظر می‌رسد در منابع رجالی شیعه ما شاهد استعمال واژه «راوی» برای سه‌گونه روایت‌گری راویان هستیم: «راوی روایات شفاهی، راویان نویسنده آثار حدیثی و راوی

[١٣٧]. مانند حسین بن یزید نوفلی و حسن بن خرزاذ. (رجال النجاشی، ص٣٨، ش ٧٧و ص ٤٤ ش ٨٧).

[١٣٨]. مانند احمد بن محمد بن عبیدالله جوهری. (رجال النجاشی، ص٨٦، ش٢٠٧).

[١٣٩]. رجال النجاشی، ص٧٤، ش ١٧٨.

[١٤٠]. ر.ک: رجال النجاشی، ص١٢٢، ش٣١٤ «جعفر بن محمد بن جعفر علوی: کان ثقة فی أصحابنا سمع و أکثر و عمر و علا أسناده».