بروز عواملی چون: علوّ مضمون روایت، اجمال و یا آسیب‌دیدگی متون، دشوار بوده و به آسانی ممکن نیست. مشکل ‌الحدیث با ارائه روشی مناسب برای فهم نصوصی از این دست، به این مهم می‌پردازد. گرچه بیشتر حدیث‌شناسان، مشکل الحدیث را دانشی مستقل پنداشته و گفته‌اند: «دانشی است که دربارۀ چگونگی دستیابی به معنا و مفهوم صحیح و اصلی روایات پیچیده و دیریاب می پردازد» ولی با توجه به آنچه در پی می‌آید، باید آن را زیرمجموعه فقه ‌الحدیث و یا شرح ‌الحدیث و نه در عِداد دیگر دانش‌ها برشمرد: الف) با نگاهی به تعریف ارائه شده، می‌بینیم که این تعریف دقیقاً منطبق بر تعریف دانش فقه ‌الحدیث است که برای فهم دسته خاصی از روایات بنا شده است. ب) اصول و قواعد فهم حدیث مشکل، همان اصول و قواعد فهم حدیث است. ج) بخش عمده منابع مشکل ‌الحدیث را منابع شرح ‌الحدیث‌نگاری تشکیل داده است. ازاین‌رو باید گفت: مشکل الحدیث که هدفش رفع ابهام و غامض از برخی احادیث دشوار است، در واقع یک دانش با موضوعی مستقل و سازوکاری اختصاصی نیست و شاخه‌ای از شرح ‌الحدیث‌نگاری است. توضیح بیشتر آن‌که: با نگاهی به ساختار منابع شرح‌الحدیث‌نگاری، آن‌ها را دو گروه می‌یابیم: برخی به صورت ترتیبی و ذیل کتاب خاص حدیثی، به شرح احادیث آن پرداخته‌اند (مانند مرآة العقول، در شرح کتاب کافی) و دسته‌ای دیگر، به شرح برخی احادیث خاص، مانند احادیث مشکل پرداخته‌اند (مانند مصابیح الانوار). البته در صورتی که شرح ‌الحدیث را در دورۀ کنونی، نتیجه و زیرمجموعه دانش فقه ‌الحدیث به‌حساب آوریم، مشکل ‌الحدیث را نیز باید بخشی از فقه ‌الحدیث بدانیم.[١٣٥]

غریب‌الحدیث: این مبحث نیز وضعیتی شبیه مشکل ‌الحدیث را داراست. غریب ‌الحدیث، عنوان منابعی است که به حل مشکل فهم مفردات روایات پرداخته است، نه عنوان دانشی مستقل. حل مشکل فهم واژگان غریب در روایات، از سرفصل‌های دانش فقه‌ الحدیث و مراحل آن است. با نگاهی واقع‌بینانه‌تر به منابع غریب الحدیث می‌توان آن‌ها

[١٣٥] . قابل توجه آن‌که برخی حدیث‌پژوهان، با گمان این‌که مشکل، اعمّ از اختلاف و غرابت الفاظ است، قائلند که «مختلف ‌الحدیث» و «غریب ‌الحدیث» شاخه‌ای از مشکل الحدیث‌اند و برخی دیگر، با این بیان که «مشکل ‌الحدیث»، غیر از رفع ابهام از حدیث، در پی حل شبهات نیز می‌باشد، می‌گویند: «مشکل‌ الحدیث» شاخه‌ای از «فقه‌ الحدیث» است که از احادیث دفع شبهه می‌کند. منابعی چون: درآمدی بر فهم احادیث مشکل (سیدمحمدکاظم طباطبایی) به آموزش این مبحث می‌پردازد.