حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٢ - منظومه دانشهای حدیثی شیعه با نگاه به فلسفه علم و تأکید بر دانشهای فعال

فراگیری حدیث، آداب فراگیری و حفظ حدیث، آداب نشر و ترویج حدیث، آداب کتابت حدیث و... بر اساس روایات و کلام بزرگان وادی حدیث. این مبحث در میان اهل‌سنّت بعضاً با عنوان دانش، مورد اعتنا قرار گرفته و منابعی را به خود اختصاص داده و یا در منابع قواعد الحدیث بدان پرداخته شده است.[١١٢]

مکتب‌های حدیثی: بررسی و تحلیل مکتب‌ها، جریان‌های فکری، نگرش‌ها و دیدگاه‌های حدیثی اندیشمندان هر دانش حدیثی است که معمولا به‌همراه دانش «حوزه‌های حدیثی» مطرح می‌شود؛ درحالی‌که باید ذیل مباحث همان دانش مطرح و مورد بررسی و نقد قرار گیرد. در واقع، بحث از مکتب‌های موجود در هر دانش، یکی از سرفصل‌های آن دانش است، نه دانشی مستقل. به‌عنوان مثال، نگرش‌های مختلف به سند حدیث و نقش آن در اعتبارسنجی روایات را، که سبب تفکیک علمای شیعه به چند گروه (از جمله اخباریان و اصولیان) شده، باید در «دانش رجال» به بحث نشست ویا دخالت‌دادن تفکر و اجتهاد در فهم متون حدیثی ویا بسنده کردن به ظواهر الفاظ احادیث را که موجب بروز دو مکتب عقل‌گرایی و نص‌گرایی شده، باید در دانش «فقه ‌الحدیث» مورد تحلیل قرار داد و جایگاه بحث از حجیت خبر واحد را، که از مورداختلاف‌ترین مباحث حدیثی و اصولی بوده و هست، دانش «درایة ‌الحدیث» دانست.

حدیث‌پژوهی معاصر/ استشراق ‌وحدیث: در بحث «حدیث‌پژوهی معاصر»، گونه‌شناسی رویکردهای نو، بررسی و نقد آن در محورهای مختلف علوم‌ حدیث مورد بحث قرار می‌گیرد.[١١٣] «جریان‌شناسی استشراق» و شناخت انگیزه‌ها و فعالیت‌های خاورشناسان در محور حدیث نیز از مباحث مرتبط با آن است. پُرواضح است که بحث از جریان‌های فکری و نگرش‌های مطرح در هر کدام از مباحث علوم‌ حدیثی را باید ذیل دانش مربوط، مورد کنکاش قرار داد.

[١١٢] . در میان درایه‌نگاران شیعی، مرحوم شیخ حسین بن عبدالصمد، متوفای سال ٩٨٤هـ (والد شیخ بهایی) در کتاب «وصول الاخیار الی اصول الاخبار»، بخشی از مباحث مقدماتی کتاب را به «اصول فی آداب المحدثین و العلماء» و «اصول فی آداب طلاب العلم و الحدیث» اختصاص داده است. همچنین شیخ عبدالرحیم اصبهانی حائری متوفای ١٣٦٧هـ در کتاب «موجز المقال فی مقاصد علم الدرایه»، فصل ششم را به آداب کتابت حدیث اختصاص داده است. دیگر منابع درایة الحدیث شیعه به این مبحث نپرداخته‌اند. «منیة ‌المرید» و «آداب المتعلمین» اصلی‌ترین کتاب‌هایی است که به آداب تعلیم و تعلّم بر اساس آموزه‌های اسلام پرداخته‌اند.

[١١٣] . البته در صورتی که در حدیث‌پژوهی معاصر، به تلاش‌های حدیثی عصر حاضر در محورهایی چون: تولید جوامع حدیثی موضوعی و یا منابع نرم‌افزاری پرداخته شود، می‌توان این دسته مباحث را ذیل دانش «منابع ‌حدیثی» ارائه داد.