صادقین(عهما)) و دورۀ «تثبیت و تحکیم» (امام کاظم(ع) به بعد) تقسیم نمود.[١٠٥] شناخت تحلیلی تاریخ حدیث شیعه، در تبیین مبانی حاکم بر اعتبارسنجی احادیث امامیه و نیز توثیق و تضعیف راویان، تأثیر فراوانی دارد؛ چنان‌که در فهم روایات نیز تأثیرگذار خواهد بود.

منابع آموزشی این دانش، معمولاً بحث از کل تاریخ حدیث (از دوره صدور روایات تا دوره معاصر) را مطرح می‌کنند، ولی این امر باعث ورود برخی دانش‌های دیگر چون: «حوزه‌های حدیثی» و «منابع حدیثی» در این دانش می‌شود.[١٠٦] گرچه تاریخ صدور حدیث، ریشه‌ و کارکردهایی در اعتبارسنجی و ریشه‌ای در فهم حدیث نیز دارد، ولی دانشی که در حال حاضر مورد بحث قرار می‌گیرد، ماهیتاً زیرمجموعه محور روایت (نقل) است. ناگفته نماند که این دانش، در ابتدای راه است و تا رسیدن به رسالت اصلی خود و نقش مهمی که در مسیر دستیابی به حدیث ایفا می‌کند، مسیری بس‌طولانی را در پیش رو دارد.

برخی منابع آموزشی دانش: تاریخ حدیث شیعه١ (سیدمحمدکاظم طباطبایی) ـ تاریخ عمومی حدیث (مجید معارف) ـ تاریخ حدیث (علی نصیری) ـ تاریخ حدیث (اسدالله جمشیدی).

٢ـ حوزه‌های حدیثی

این دانش به‌منظور بررسی حوزه‌های حدیثی شیعه از زمان حضور معصومان؟عهم؟ تا زمان حاضر در سرزمین‌های گوناگون، در محورهای ذیل بنا نهاده شده است: ١ـ زمان[١٠٧] و چگونگی شکل‌گیری و زوال حوزه حدیثی؛ ٢ـ پایه‌گذاران، چهره‌های شاخص و خاندان‌های حدیثی هر حوزه؛ ٣ـ بررسی مبانی، شاخص‌ها و منابع هر حوزه حدیثی و سبک‌های نگارشی مورد اهتمام ایشان؛ ٤ـ ارتباط و تعامل با دیگر حوزه‌های حدیثی و علمی و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری از اهل‌سنّت.

دانش حوزه‌های حدیثی در واقع به بحث سرنوشت حدیث پس از صدور آن تا زمان حاضر می‌پردازد. تعبیر «جغرافیای حدیث» که چندی است مورد استفاده پژوهشگران حدیث قرار

[١٠٥] . مراجعه شود به: کتاب تاریخ حدیث شیعه١، سید محمدکاظم طباطبایی.

[١٠٦] . تقسیم تاریخ حدیث به دوران حضور و عصر غیبت نیز مشکلات فوق را در پی خواهد داشت.

[١٠٧] . ممکن است برخی حوزه‌های حدیثی در بیش از یک دوره تاریخی شکل گرفته باشد که لازم است جداگانه به هر کدام پرداخته شود. مانند حوزه حدیثی قم که لازم است آن را در بازه زمانی «قرن سه و چهار» و همچنین «قرن چهارده و پانزده هجری قمری» مورد بحث جداگانه قرار داد.