حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٤ - منظومه دانشهای حدیثی شیعه با نگاه به فلسفه علم و تأکید بر دانشهای فعال

با توجه به آنچه گذشت، می‌توان برای این نوع منظومه، ویژگی‌های ذیل را برشمرد:

١. تعیین دانش‌های فعال: این منظومه، عنوان دانش‌هایی را اعلام می‌نماید که در عین منطبق‌بودن بر ساختار و تعریف دانش، در حال حاضر موجود باشند و به کار گرفته شوند. همچنین در صورت دارا بودن بیش از یک عنوان، به بیان عناوین مختلف هر دانش نیز می‌پردازد.

٢. توجه به کارایی اصلی هر دانش در نگارش منظومه: در این نوع منظومه، دانش‌هایی که کارکردهای متعددی دارند، بر اساس ماهیت و اصلی‌ترین کارایی، در دسته‌بندی اصلی منظومه جای گرفته است؛ هر چند که برخی منظومه‌نگاران آن‌ها را در قسمتی مجزا و با عناوینی چون: «دانش‌های معین» ویا «حلقه‌های میانی» جای داده‌اند. مانند دانش «تاریخ صدور حدیث» که هم ریشه در نقل و هم اعتبارسنجی دارد.

٣. ذکر کارکردهای فرعی و محورهای اصلی هر دانش.[٩٧]

٤. استخراج دانش‌نماها: این منظومه علاوه بر استخراج و استقصای تمام دانش‌های حدیثی، سعی خود را بر ذکر دانش‌نماهای حدیثی (یعنی عناوینی که از سوی صاحب‌نظران به‌عنوان دانش به‌حساب آمده‌اند ولی جزو دانش‌های فعال نیستند) نیز معطوف داشته است. ازاین‌رو، به‌غیر از هفت دانش حدیثی، به ذکر بیش از ٣٠ عنوان دانش‌نما و علت خروج آن از منظومه می‌پردازد.

٥. معرفی منابع آموزشی هر دانش: این مقاله به معرفی برخی از مهم‌ترین منابع آموزشی هر دانش، و نه منابع اصلی آن، می‌پردازد.

٦. ارائه سیر حدیث‌پژوهی: ویژگی دیگر منظومه آموزشی، امکان و لزوم ارائه «سیر پژوهشی بررسی یک روایت از مواجهه تا عمل» می‌باشد.

گام سوم: اساس منظومه

با نگاهی به منظومه‌های تدوین‌شده، دسته‌بندی اولیه و اساسی آن‌ها را در این چند قالب می‌یابیم: ١) دانش‌های مربوط به سند حدیث و دانش‌های مربوط به متن حدیث؛ ٢)


[٩٧] . با توجه به اختلاف‌نظرهایی که در تعریف برخی دانش‌های حدیثی وجود دارد، سعی شده که از ارائه تعریف، پرهیز شود و به معرفی دانش، کارکردها و برخی محورهای اساسی آن بسنده شود.