أَصْحَابِی‌ فَخُذُوهُ‌ فَإِنَّمَا مَثَلُ أَصْحَابِی فِیكُمْ كَمَثَلِ النُّجُومِ‌ فَبِأَیهَا أُخِذَ اهْتُدِی وَ بِأَی أَقَاوِیلِ أَصْحَابِی أَخَذْتُمْ اهْتَدَیتُمْ وَ اخْتِلَافُ أَصْحَابِی لَكُمْ رَحْمَةٌ قِیلَ یا رَسُولَ اللَّهِ ص وَ مَنْ أَصْحَابُكَ قَالَ أَهْلُ بَیتِی.[٤٠٥]

روایت دیگری كه اهل‌بیت؟عهم؟ را نجوم اهل زمین معرفی می‌كند و مؤید حدیث قبل نیز است، متن ذیل می‌باشد:

إِنَّ أَهْلَ بَیتِی نُجُومُ‌ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَدِّمُوهُمْ وَ لَا تَقَدَّمُوهُم.[٤٠٦]

بنابراین لازم نیست این روایت، جعلی معرفی شود؛ بلكه می‌توان گفت تقطیع شده است. شیخ طوسی نیز به این روایت تمسك كرده و آن را دلیلی بر عصمت معصومان؟عهم؟ می‌داند.[٤٠٧]

٣. به‌دست آوردن علت یا سبب صدور حکم

کشف علت انجام یک عمل یا سبب صدور سخن معصوم(ع) علاوه بر آنکه در بسیاری موارد، فهم دقیق‌تری از حدیث إرائه می‌دهد، بر اساس قاعده اصولی «حجیت قیاس مستنبط العلة» امکان تسری آن حکم به موارد مشابه را نیز فراهم می‌آورد. به کمک تخریج می‌توان به علل برخی احکام دست یافت.

نمونه (١): حدیثی با متن ذیل در الکافی آمده، اما علت حکم آن بیان نشده و با مراجعه به مصادر دیگر و تخریج حدیث علت عمل امام مشخص می‌شود.

عَلِی بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی‌عُمَیرٍ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: رَأَیتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى(ع) یصَلِّی رَكْعَتَی طَوَافِ الْفَرِیضَةِ بِحِیالِ الْمَقَامِ قَرِیباً مِنْ ظِلَالِ الْمَسْجِدِ[٤٠٨]

چنان‌که علامۀ مجلسی از تخریج استفاده نموده و ذیل حدیث مزبور می‌نویسد:

الحدیث الثانی‌: حسن‌ قوله(ع): «قریبا من ظلال المسجد» لعله(ع) إنما فعل ذلك لكثرة الزحام و یؤیده أنه رواه فی التهذیب بسند آخر عن الحسین و زاد فی آخره قوله «لكثرة الناس».[٤٠٩]

نمونه (٢) در اصول ستة عشر روایتی به این‌گونه آمده است:

مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِم عَنْ أَبِی‌جَعْفَر(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) لِرَجُلٍ: أَنْتَ‌ وَ مَالُكَ‌ لِأَبِیك.‌[٤١٠]

شبیه این روایت با اندکی اضافه در الکافی بدین‌شرح نقل شده:

سَهْلُ بْنُ زِیادٍ عَنِ ابْنِ‌مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی‌حَمْزَةَ الثُّمَالِی عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) لِرَجُل:

[٤٠٥]. بصائر الدرجات، ج‌١، ص١١، ح٢؛ معانی الأخبار، ص١٥٦.

.[٣٩٩] الخصال،ج‌٢، ص٤٦٥.

[٤٠٧]. ر.ک: اصول و قواعد فقه الحدیث، ص٥٦ نقل از: تلخیص الشافی، ج٢، ص٢٤٩.

[٤٠٨]. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج‌١٨، ص٥١، ح٢.

[٤٠٩]. همان.

[٤١٠]. الأصول الستة عشر (دارالحدیث)، ص٣٦٢.