حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٤
با تخریج معلوم میشود حدیث مزبور با همین سند در الکافی نیز آمده است:
عَلِی بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِیعُمَیرٍ عَنْ مُحَمَّد بْن السُّكَین عَنْ نُوحِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ أَبِییعْفُورٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ(ع) یقُولُ... .[٣٤٨]
دقت در این دو سند نشان میدهد که در سند الکافی، شخصی بهنام «محمّد بن السّكین» ذکر شده، درحالیكه در سند بصائرالدرجات، «محمّد بن مسكین» آمده است. «محمد بن سكین» در کتب رجالی به صراحت توثیق شده، اما «محمد بن مسكین» توثیق صریح ندارد. ازآنجاكه در اسناد دیگر، راوی از «نوح بن دراج»، «محمد بن سكین» میباشد، ظاهراً در این سند نیز «محمد بن سكین» صحیح است.[٣٤٩] بنابراین، در نسخه بصائر تصحیف رخ داده و اگر این حدیث در نسخه دیگری بهجز بصائرالدرجات یافت نمیشد، در پذیرش سند آن بهدلیل توثیقنداشتن «محمد بن مسکین» مشکل ایجاد میگردید؛ اما با تخریج آن، این خلل برطرف شد.
نمونه (٢): صاحب الکافی سند روایتی چنین ذکر کرده است:
عَلِی بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یونُسَ عَنْ حَفْصٍ بَیاعِ السَّابِرِی عَنْ أَبِیحَمْزَةَ عَنْ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص)... .[٣٥٠]
این روایت بهدلیل ناشناختهبودن «حفص بیاع السّابری» ضعیف دانسته شده است؛ چنانکه ارزیابی نرمافزار درایة النور هم كه سعی در جمعآوری تمام قرائن موجود در صحت روایت داشته، آن را ضعیف دانسته است. تخریج متن حدیث مزبور، ما را به نسخۀ دیگری میرساند. این روایت در کتاب الخصال نیز با سند صحیح آمده است.
حَدَّثَنَا أَبِی رَضِی اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِاللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْحُسَینِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِیعُمَیرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یونُسَ عَنْ أَبِیحَمْزَةَ الثُّمَالِی قَالَ: سَمِعْتُ عَلِی بْنَ الْحُسَینِ زَینَ الْعَابِدِینَ(ع) یقُول... . [٣٥١]
نمونه (٣): شیخ طوسی در کتاب تهذیب الأحكام روایتی را با سند ذیل نقل میکند:
الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَلِی بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُكَینٍ عَنْ نُوحِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ(ع) فِی رَجُلٍ مَاتَ... .[٣٥٢]
[٣٤٨]. الكافی، ج١، ص٢٣٨، ح٢.
[٣٤٩]. ر.ك: مجموعه مباحث رجالی استاد سید جواد شبیری، (نسخۀ دستنویس موجود در كتابخانه مركز تخصصی حدیث)، ج٣، فی مشایخ علی بن الحسین الطاطری، ص١١.
[٣٥٠]. الكافی، ج٢، ص١١٠، ح٩.
[٣٥١]. الخصال، ج١، ص٥٠، ح٦٠. متن خصال با تفصیل بیشتری آمده است.
[٣٥٢]. ج٩، ص٢٨٦.