حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٥

با تخریج حدیث معلوم شد كه در الإستبصار فیما اختلف من الأخبار،[٣٥٣] نیز این روایت آمده است؛ اما الإستبصار به‌جای «علی بن محمد بن سكین»، «علی عن محمد بن‌ سكین» آورده است. نسخة الإستبصار صحیح است، زیرا منظور از «علی»، «علی بن الحسین الطاطری» و مقصود از «محمد بن سكین» هم همان است كه از «نوح بن دراج» نقل می‌كند.[٣٥٤] اگر به‌جز نسخه التهذیب نسخة دیگری نباشد و یا حدیث مزبور تخریج نشود، سند آن دارای خلل است؛ زیرا «علی بن محمد بن سكین» که راویِ از «نوح بن دراج» باشد، در بین راویان نیست؛ اما با مراجعه به نسخه الإستبصار این مشکل رفع می‌گردد.

٣. یافتن سند شیعی برخی روایات

بدیهی است که شیعه‌بودن همۀ راویان در یک سند، اعتباری دوچندان به آن می‌بخشد به همین دلیل محدثان شیعه با وجود سندِ غیر امامی یک روایت، برای یافتن سندی با راویان امامی تلاش کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، شیخ حر عاملی پس از نقل روایتی با سند ذیل، در جستجوی سندی شیعی برآمده است.

عَلِی بْنِ حَاتِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِی الْعَبْدِی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْهَاشِمِی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَبْدِالرَّزَّاقِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ مَعْمَرٍ بن [عَنْ‌] قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): ‌جَاءَنِی جَبْرَئِیلُ فَقَالَ لِی یا أَحْمَدُ... . [٣٥٥]

و سند دوم را این‌گونه ارائه می‌دهد:

وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِیعُمَیرٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ بُكَیرٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْینَ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص)... .[٣٥٦]

ایشان به این مقدار نیز بسنده ننموده و سند سوم را چنین بیان می‌کند:

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یحْیى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیرٍ مِثْلَهُ‌ وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ‌ كَمَا مَرَّ.[٣٥٧]


[٣٥٣]. ج‌٤، ص١٤٣.

[٣٥٤]. ر.ك: مجموعه مباحث رجالی استاد سید جواد شبیری، (نسخۀ دست‌نویس موجود در كتابخانه مركز تخصصی علوم حدیث)، ج٣، ص١٣، سرفصل «فی مشایخ علی بن الحسین الطاطری».

[٣٥٥]. وسائل الشیعه، ج‌١، ص٢٦.

[٣٥٦]. همان.

[٣٥٧]. همان.