افق به قسمت ظاهرى نواحى فلك و اطراف زمين گفته مى‌شود. [١] برخى گفته‌اند: مقصود از آن، ناحيه مشرق و محل طلوع خورشيد است. [٢] برخى ديگر گفته‌اند: مقصود از آن، ناحيه‌اى برتر از ساير نواحى و عالمى متناسب با عالم فرشتگان است. [٣]

جبرئيل در افق اعلى‌

١) قرار داشتن جبرئيل در افق اعلى به هنگام ابلاغ وحى به پيامبر (ص):

علّمه شديد القوى‌* وهو بالأفق الأعلى‌. [٤]

نجم (٥٣) ٥ و ٧

إنّه لقول رسول كريم‌* ولقد رءاه بالأفق المبين. [٥]

تكوير (٨١) ١٩ و ٢٣

محمّد (ص) در افق اعلى‌

٢) استقرار محمّد (ص) در افق اعلى و تعليم وحى به آن حضرت از سوى خداوند:

إن هو إلّاوحى يوحى‌* علّمه شديد القوى‌* وهو بالأفق الأعلى‌* فأوحى‌ إلى‌ عبده ما أوحى‌. [٦]

نجم (٥٣) ٤ و ٥ و ٧ و ١٠

٣) استقرار محمّد (ص) در افق اعلى و تعليم وحى به آن حضرت از سوى جبرئيل:

إن هو إلّاوحى يوحى‌* علّمه شديد القوى‌* وهو بالأفق الأعلى‌* فأوحى‌ إلى‌ عبده ما أوحى‌. [٧]

نجم (٥٣) ٤ و ٥ و ٧ و ١٠

٤) رؤيت جبرئيل به صورت اصلى‌اش در افق اعلى توسّط پيامبر (ص):

علّمه شديد القوى‌* وهو بالأفق الأعلى‌* ولقد رءاه نزلة أخرى‌* عند سدرة المنتهى‌. [٨]

نجم (٥٣) ٥ و ٧ و ١٣ و ١٤

إنّه لقول رسول كريم‌* ذى قوّة عند ذى العرش مكين‌* مّطاع ثمّ أمين‌* ولقد رءاه بالأفق المبين.

تكوير (٨١) ١٩- ٢١ و ٢٣

[١] لسان‌العرب.

[٢] مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٢٦٢.

[٣] الميزان، ج ٢٠، ص ٢١٩.

[٤] در مورد «شديد القوى‌» كه ضمير «هو» به آن برمى‌گردد، دو احتمال وجود دارد: ١. مقصود از آن جبرئيل است؛ ٢. مقصود از آن خداوند متعال است. (الميزان، ذيل آيه) برداشت براساس احتمال اوّل است.

[٥] مقصود از «افق مبين» در آيه ياد شده افق اعلى است. (الميزان، ذيل آيه)

[٦] برداشت براساس اين احتمال است كه ضمير «هو» به پيامبراكرم (ص) راجع و مقصود از «شديد القوى‌» خداى سبحان باشد. (الميزان، ذيل آيه)

[٧] بنا بر اين احتمال كه مقصود از «شديد القوى‌» جبرئيل باشد، برداشت مزبور قابل استفاده است.

[٨] مفسّران گفته‌اند: پيامبراكرم (ص) دو بار جبرئيل را به صورت اصلى‌اش رؤيت كرده است يك‌بار در زمين كه پيامبر (ص) در غار حرا بود و جبرئيل در افق اعلى و يك‌بار هم در آسمان نزد «سدرةالمنتهى‌». (مجمع‌البيان، ذيل آيات)