عراق اخیراً قراردادی را با ترکیه در زمینه ساختن خط لوله نفتی از طریق خاک این کشور تا دریای مدیترانه امضا کرده است. ایران چندین سال طرف عمده مبادلات بازرگانی ترکیه بود و ترکیه طی پنج سال گذشته در زمینه اجرای چندین پروژه نسبتاً کوچک با ایران قرارداد بسته است. اگر جنگ پایان یابد انتظار می رود ترکیه نقش بسیار بیش تری در ایران داشته باشد... درباره روابط عراق و ترکیه گفتنی است که این دوکشور از نظر تاریخی بسیار به هم نزدیک تر هستند تا ترکیه و ایران، آنان درباره بنیادگرایی اسلامی نیز نظرهای تقریباً مشابهی دارند. در سال های اخیر ترکیه محل اصلی برای رسیدن نفت عراق به دریای مدیترانه بوده است. ایران همواره روابط اقتصادی بسیار نزدیک تر ترکیه و عراق را با سوء ظن فراوان نگریسته است و بنابراین ترکیه می کوشد با دقت هرچه تمام تر بی طرفی خود را حفظ کند.»[١]

١ ١٩٣

آمار و وضعیت سفر ایرانیان به خارج و سفر جهانگردان به ایران می تواند جلوه ای از آثار اجتماعی جنگ و تأثیر آن بر صنعت توریسم باشد. در سال ١٣٦٥ نزدیک به ٨٠٠ هزار نفر از ایرانیان با استفاده از گذرنامه های عادی، زیارتی و خدمتی به کشورهای خارجی سفر کرده اند. در همین مدت بیش از ١٧٠ هزار نفر از اتباع بیگانه به کشورمان وارد شده اند. گزارش دفتر ایرانگردی و جهانگردی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حاکی است که از مجموع ١٧١،٨٣٧ نفر اتباع بیگانه که در سال گذشته وارد کشور شده اند، ٨٥,٨٠١ نفرشان را جهانگردان تشکیل می دهند که این رقم نسبت به سال ١٣٦٤، چهار درصد کاهش یافته است. از نظر ملیت این جهانگردان، پاکستانی ها با ٣٠٠٦٠ نفر در مکان اول قرار دارند، هندی ها با ٥٤٣٢ نفر، افغانی ها با ٥٣٢٨ نفر، اتباع آلمان غربی با ٤٧٨٩ نفر و ژاپنی ها با ٣٠١٩ جهانگرد در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. بنابراین گزارش ٤١,٢٦٣ نفر از جهانگردان خارجی به وسیله هواپیما، ٤١,١٠٧ نفر با اتومبیل شخصی و اتوبوس و ٣٤٣١ نفر با کشتی به جمهوری اسلامی ایران وارد شده اند. درآمد ارزی حاصل از ورود جهانگردان خارجی در سال گذشته نزدیک به ٢ میلیارد ریال تخمین زده می شود که نشان دهندة این است که هر جهانگرد خارجی طی مدت اقامت خود در سال ١٣٦٥ در ایران به طور متوسط ٢٢٧٨٠ ریال خرج کرده است. در مقابل تعداد ایرانیانی که در سال گذشته از کشور سفر کرده اند ٧٧٥,٩٨٢ نفر بوده است که نسبت به سال ١٣٦٤، کاهش ٧/٩ درصدی داشته است. از مسافرین مذکور١٠٣،٥٧٨ نفر از گذرنامه عادی، ٨٠٠،١٨٦ نفر ازگذرنامه زیارتی و ١١،٠٧٩ نفر از گذرنامه سیاسی و خدمتی استفاده کرده اند. بر اساس این گزارش ٨٩٧،٦٦٩ نفر از مسافرین ایرانی جهت خروج از کشور از هواپیما، ٩٩٧٩٩ نفر از اتومبیل شخصی و اتوبوس و ٦٢٨٦ نفر از کشتی استفاده کرده اند.[٢]

[١] ٣٨. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره ٥٧، ١٠/٧/١٣٦٦، ص ١٠٠ و ١٠١ به نقل از رادیو بی.بی.سی.

[٢] ٣٩. روزنامه جمهوری اسلامی، ١١/٧/١٣٦٦، ص ١٢.