تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٣ - تفسير برنامهاى كه در همه كتب آسمانى آمده

در اينجا اين سؤال مطرح است كه سوره اعلى سوره مكى است، و در مكه نه زكات فطر مقرر شده بود، و نه روزه ماه مبارك، و نه مراسم نماز عيد فطر.

در پاسخ اين سؤال بعضى گفته‌اند كه هيچ مانعى ندارد آغاز اين سوره در مكه نازل شده باشد و پايانش در مدينه.

اين احتمال نيز قويا وجود دارد كه تفسير فوق از قبيل بيان يك مصداق روشن و تطبيق آيه بر فرد واضح است.

بعضى نيز" تزكيه" را در اينجا به معنى دادن صدقه مالى دانسته‌اند.

مهم اين است كه" تزكيه" معنى وسيعى دارد كه همه اين مفاهيم را در بر مى‌گيرد، هم پاكسازى روح از آلودگى شرك، و هم پاكسازى از اخلاق رذيله، و هم پاكسازى عمل از محرمات، و هر گونه ريا، و هم پاكسازى مال و جان به وسيله دادن زكات در راه خدا، زيرا طبق آيه‌ خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها:" از اموال آنها صدقه‌اى (زكات) بگير تا آنها را به وسيله آن پاكسازى و تزكيه كنى" دادن زكات سبب پاكى روح و جان است.

بنا بر اين، تمام تفسيرها ممكن است در معنى گسترده آيه جمع باشد.

قابل توجه اينكه: در آيات فوق نخست سخن از تزكيه و بعد ذكر پروردگار و سپس نماز است.

به گفته بعضى از مفسران مراحل عملى مكلف سه مرحله است:

نخست" ازاله عقائد فاسده از قلب" سپس" حضور معرفة اللَّه و صفات و اسماء او در دل" و سوم" اشتغال به خدمت" آيات فوق در سه جمله كوتاه اشاره به اين سه مرحله كرده است‌ [١] اين نكته نيز قابل توجه است كه" نماز" را فرع بر" ذكر پروردگار" مى‌شمرد، اين به خاطر آن است كه تا بياد او نيفتد و نور ايمان در دل او پرتو افكن‌

[١]" تفسير فخر رازى" جلد ٣١ صفحه ١٤٧.