تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٢ - تفسير تنها دست پاكان به دامن قرآن مىرسد

دنيا گذارد، و راه خود را به سوى كمال طى كرد و سپس از اين دنيا مى‌رود و در قبر نهان مى‌گردد باز اين انسان راه صحيح خود را پيدا نمى‌كند" چنين نيست كه او مى‌پندارد، او هنوز فرمان الهى را انجام نداده است" (كَلَّا لَمَّا يَقْضِ ما أَمَرَهُ‌) [١] تعبير به" لما" كه معمولا براى نفى توام با انتظار مى‌باشد اشاره به اين است كه با اينهمه مواهب الهى و اينهمه وسائل بيدارى كه در اختيار بشر قرار داده انتظار مى‌رود كه او در راه امتثال اوامر الهى جدى و كوشا باشد، ولى تعجب است كه هنوز اين وظيفه را انجام نداده.

در اينكه منظور از" انسان" در اينجا چه اشخاصى هستند؟ دو تفسير وجود دارد:

نخست اينكه منظور انسانهايى هستند كه در مسير كفر و نفاق و انكار حق و ظلم و عصيان گام بر مى‌دارند، به قرينه آيه ٣٤ سوره ابراهيم كه مى‌فرمايد:

إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ" انسان بسيار ظالم و كافر و ناسپاس است".

تفسير ديگر اين است كه همه انسانها را شامل مى‌شود چرا كه هيچكس (اعم از مؤمن و كافر) حق عبوديت و بندگى و اطاعت خدا را آن چنان كه شايسته مقام با عظمت او است انجام نداده آن گونه كه گفته‌اند: