(وَ إِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ)- راغب در مفردات مى‌گويد كلمه عفو به معناى قصد براى گرفتن چيزى است، مثلا وقتى گفته مى‌شود: عفاه ، و يا اعتفاه ، معنايش اين است كه: قصد فلان چيز را كرد، در حالى كه آنچه را نزد خود داشت، به دست گرفته بود- تا آنجا كه مى‌گويد- و چون گفته شود: عفوت عنه معنايش اين است كه من گناه او را زايل كردم و از او چشم پوشيدم‌[١]. آن گاه مى‌گويد: و كلمه صفح به معناى ترك ملامت است، و فرقش با عفو اين است كه از عفو بليغ‌تر است، و به همين جهت خداى تعالى در يك جمله هر دو را ذكر كرده و فرموده:(فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ)، چون گاهى مى‌شود كه انسان عفو مى‌كند، ولى صفح نمى‌كند[٢]. و سپس گفته: و كلمه مغفرت كه از ماده غفر است، به معناى آن است كه جامه‌اى در تن كسى بپوشانى كه تن او را از آلودگى نگه بدارد، و از همين باب است كه مى‌بينى يكى به ديگرى مى‌گويد اغفر ثوبك فى الوعاء يعنى جامه‌ات را در خم رنگ بينداز و آن را رنگ كن تا چركتاب شود، و ديرتر چرك را نشان دهد و غفران و مغفرت از ناحيه خداى تعالى به اين است كه بنده را از اينكه عذاب به او برسد حفظ فرمايد و در قرآن فرموده:(غُفْرانَكَ رَبَّنا)، و(مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ)، و(وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ)[٣].

پس سه جمله‌(تَعْفُوا ، وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا) مى‌خواهند مؤمنين را تشويق كنند به اينكه اگر زن و فرزندانشان آثار دشمنى مذكور را از خود بروز دادند، صرفنظر كنند، و در عين حال بر حذر باشند كه فريب آنان را نخورند.

(فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ)- اگر منظور از مغفرت و رحمت مغفرت و رحمت خاصه الهى باشد آن مغفرت و رحمتى كه تنها به مؤمنين مى‌رسد به همانهايى كه در آيه مورد بحث مخاطب به خطابهاى تعفوا و تصفحوا و تغفروا هستند و معنا اين باشد كه اگر شما مؤمنين از خطا و دشمنى زنان و فرزندان خود چشم‌پوشى كنيد، خداى تعالى هم با شما به مغفرت و رحمت خود معامله مى‌كند، در اين صورت جمله مورد بحث وعده جميلى به مؤمنين است در برابر رفتار صالحى كه كرده‌اند، هم چنان كه در آيه زير همين وعده را به مؤمنين صاحب عفو و صفح داده‌

[١] مفردات راغب، ماده عفا .

[٢] مفردات راغب، ماده صفح .

[٣] مفردات راغب، ماده غفر .