ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٩٩ - ذكر پارهاى از اسماء حسنى و صفات علياى خداى تعالى كه وجود قيامت و بعث و جزا را اقتضاء دارند

عاد و ثمود و ديگران است كه خدا به كيفر گناهان هلاكشان كرده بود، و جمله (فَذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ‌) اشاره است به آن عذاب بنيانكن كه خدا بر آنان نازل كرد و منصرفشان فرمود، و جمله‌(وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ) اشاره است به عذاب اخروى آنان.

(ذلِكَ بِأَنَّهُ كانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَقالُوا أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا ...) اين آيه علت آن عذاب انقراض و عذاب آخرت را بيان مى‌كند، و به همين جهت آيه را بدون عطف آورد تا به منزله جوابى از سؤالى فرضى باشد، گويا سائلى پرسيده: چرا آن عذابها بر سر آن اقوام نازل شد؟ در جواب فرموده باشد: ذلك ، اين نزول عذاب براى آن بود كه آنها چنين و چنان كردند، پس كلمه ذلك اشاره به عذابهايى است كه در آيه قبل ذكر شده بود.

و اگر از مساله آمدن رسولان و دعوت آنان تعبير كرد به جمله كانت تاتيهم- هميشه به سوى آنان مى‌آمدند ، و نيز از كفر كفار و سخنان ايشان تعبير كرد به فقالوا و كفروا ، و تولوا ، كه به مقابله دلالت بر نداشتن استمرار دارد، بدين جهت بود كه بفهماند كلمه و بهانه كفار در همه اعصار يك چيز بوده و بر سر همان يك كلمه پافشارى هم داشتند، و آن كلمه عبارت بود از عناد و لجبازى، و بنا بر اين، آيه شريفه در معناى آيه زير است كه مى‌فرمايد:(تِلْكَ الْقُرى‌ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبائِها وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى‌ قُلُوبِ الْكافِرِينَ)[١].

و نيز در معناى آيه شريفه زير است كه مى‌فرمايد:(ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلى‌ قَوْمِهِمْ فَجاؤُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ كَذلِكَ نَطْبَعُ عَلى‌ قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ)[٢].

(فَقالُوا أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا)- كلمه بشر هم به يك نفر اطلاق مى‌شود و هم بر جمع، و مراد از آن در اينجا معناى دوم است، به دليل اينكه دنبالش مى‌فرمايد: يهدوننا- ما را هدايت كنند و اگر كلمه بشر را نكره (بدون الف و لام) آوردند، به منظور تحقير هدايتگران بوده، و استفهام در آيه انكارى است، مى‌فرمايد از در انكار پرسيدند: آيا افرادى از

[١] اين قريه‌ها را- كه نام برديم- داستانهايش را برايت شرح داديم، رسولانشان با آيات روشن به سويشان آمدند، ولى آنچه را كه قبلا تكذيب كرده بودند، به هيچ وجه نسبت به آن ايمان‌آور نبودند، آرى خدا اين چنين بر دلهاى كفار مهر مى‌زند. سوره اعراف، آيه ١٠١.

[٢] ما بعد از او يعنى بعد از نوح رسولانى به سوى قوم او فرستاديم، پس اين رسولان به سوى قوم خود آمدند، و آيات بينات برايشان آوردند، ولى به هيچ وجه نسبت به چيزى كه قبلا تكذيبش كرده بودند ايمان آور نبودند. و خدا اين چنين بر دلهاى تجاوزگران مهر مى‌زند. سوره يونس، آيه ٧٤.