ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٧٧ - استمداد منافقان از مؤمنان و جواب ايشان به آنها

مگر ما در دنيا با شما نبوديم؟ و منظورشان از اين سخن اين است كه: در دنيا در ظاهر دين با مؤمنين و مؤمنات بودند، (آنان نماز مى‌خواندند و اينان نيز مى‌خواندند، و هر كار ديگرى كه مؤمنين مى‌كردند اينان نيز مى‌كردند، با اين تفاوت كه مؤمنين و مؤمنات هر چه مى‌كردند براى رضاى خدا و تقرب بدو مى‌كردند، و اينان هر چه مى‌كردند به اين انگيزه مى‌كردند كه با زبان شكار، سخن گفته باشند، تا زودتر شكار را در دام خود بيفكنند).

و جمله‌(قالُوا بَلى‌) تا آخر آيه پاسخ مؤمنين و مؤمنات است به ايشان، كه بله، شما با ما بوديد،(وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ) و ليكن شما در امتحان به هلاكت افكنديد انفسكم خود را،(وَ تَرَبَّصْتُمْ) و همواره منتظر بوديد و آرزو داشتيد دعوت دينى و متدينين گرفتار بلا و مصيبتى شوند،(وَ ارْتَبْتُمْ)، و در دين خود در شك و ترديد بوديد،(وَ غَرَّتْكُمُ الْأَمانِيُّ)، و آرزوهاى گوناگون و از آن جمله آرزوى خاموش شدن نور دين و برگشتن متدينين از دين، شما را مغرور كرد،(حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ)، تا آنكه امر خدا يعنى مرگ فرا رسيد،(وَ غَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ) كلمه غرور - به فتحه غين- به معناى شيطان است، و معناى جمله اين است كه شيطان شما را به خدا مغرور ساخت.

و اين آيه شريفه به طورى كه ملاحظه مى‌فرماييد اين معنا را افاده مى‌كند كه زنان و مردان منافق در روز قيامت از زنان و مردان مؤمن كمك مى‌طلبند، تا شايد به كمك آنان از ظلمتى كه در آنند نجات يابند، و دست‌آويز و بهانه‌شان اين است كه آخر ما در دنيا با شما بوديم، و سپس مى‌فهماند كه مردان و زنان مؤمن در پاسخشان مى‌گويند: درست است كه با ما بوديد، ولى دلهايتان مطابق با ظاهر حالتان نبود، چون شما دلهاى خود را گمراه و مفتون كرده بوديد و همواره در انتظار بلا و گرفتارى براى مسلمانان بوديد، و در دينى كه اظهارش مى‌داشتيد شك و ترديد داشتيد، آرزوهاى خام و شيطان، شما را فريب داد، و اين صفات خبيثه همه آفات قلب است، پس دلهاى شما سالم نبود، و در امروز كه روز قيامت است تنها كسانى سود مى‌برند كه از دنيا با قلبى سالم آمده باشند، هم چنان كه قرآن كريم فرمود:(يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ)[١].

(فَالْيَوْمَ لا يُؤْخَذُ مِنْكُمْ فِدْيَةٌ وَ لا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ...) اين آيه تتمه گفتار مردان و زنان با ايمان است، كه در خطاب به منافقين و منافقات‌

[١] روزى كه مال و فرزندان سودى ندهد، مگر كسى را كه با دلى سالم نزد خدا آمده باشد. سوره شعراء، آيه ٨٨ و ٨٩.