بزرگوار است بعد از آن دو، كه سابقين ذريه آن دو بودند، و در جمله على اثارهم اشاره‌اى است به اينكه طريقه‌اى كه بشر بايد در پيش بگيرد يك طريقه است، كه آيندگان بايد آن را به دنبال گذشتگان پيش بگيرند.

(وَ قَفَّيْنا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ وَ جَعَلْنا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً)- واژه رأفت - به طورى كه گفته‌اند[١]- با واژه رحمت مترادفند.

ولى از بعضى‌[٢] ديگر نقل شده كه ميان آن دو فرق گذاشته و گفته‌اند: رأفت در مورد دفع شر، و رحمت در مورد جلب خير استعمال مى‌شود.

و ظاهرا مراد از قرار دادن رأفت و رحمت در دلهاى پيروان عيسى (ع) اين باشد كه خدا آنان را موفق به رأفت و رحمت در بين خود كرده، در نتيجه بر پايه كمك به يكديگر و مسالمت زندگى مى‌كردند، هم چنان كه ياران پيامبر اسلام را نيز به اين خصلت ستوده و فرموده:(رُحَماءُ بَيْنَهُمْ)[٣].

بعضى‌[٤] هم گفته‌اند: مراد از قرار دادن رأفت و رحمت در دلهاى آنان اين است كه ايشان را امر بدان نموده، و تشويق در آن فرموده، و وعده ثواب در مقابل آن داده است.

(وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها ما كَتَبْناها عَلَيْهِمْ)- كلمه رهبانيت از ماده رهبت به معناى خشيت و ترس است، و عرفا اطلاق بر ترك دنيا مى‌شود، به اينكه كسى رابطه خود را از مردم قطع كند و يكسره به عبادت خدا بپردازد، و انگيزه‌اش از اين كار خشيت از خدا باشد. و كلمه ابتداع به معناى اين است كه انسان چيزى را جزو دين كند كه جزو دين نباشد، سنت و عملى را باب كند كه در هيچ دينى نبوده باشد، و جمله ما كتبناها عليهم در معناى پاسخ از سؤالى تقديرى است. گويا كسى پرسيده: معناى بدعت‌گذارى آنان چيست؟ فرموده:

اينكه چيزى را جزو دين كنند كه ما بر آنان ننوشته‌ايم.

و معناى آيه اين است كه: پيروان مسيح (ع) از پيش خود رهبانيتى بدعت نهادند كه ما آن را براى آنان تشريع نكرده بوديم.

(إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ اللَّهِ فَما رَعَوْها حَقَّ رِعايَتِها)- اين استثنا به اصطلاح استثنايى است منقطع، و معنايش با جمله قبل اين است كه ما آن رهبانيت را بر آنان واجب نكرده بوديم،

[١] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٢٧، ص ١٩٠.

[٢] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٢٧، ص ١٩٠.

[٣] سوره فتح، آيه ٢٩.

[٤] مجمع البيان، ج ٩، ص ٢٤٣.