ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٧٢ - بحث روايتى(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته)

چيست؟ فرمود: شومان و اين شخص همان كسى است كه خداى تعالى او را از آتشى خالص بيافريد[١].

و در احتجاج از على (ع) روايت كرده كه در ضمن حديثى فرمود: و اما اينكه فرموده:(رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ) منظور از آن مشرق زمستان عليحده، و مشرق تابستان عليحده است، آيا اين (مطلب) را از دورى و نزديكى خورشيد نمى‌شناسى؟[٢] مؤلف: اين معنا را قمى هم در تفسير خود آورده، و ليكن سند آن را ذكر نكرده، و نام على (ع) را نبرده، بلكه فرموده: از آن جناب [٣].

و در الدر المنثور است كه: ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير آيه‌(مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ) گفته: منظور از دو دريا على و فاطمه است، و منظور از برزخ و حائل ميان آن دو رسول خدا ٦ است، و در تفسير آيه‌(يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ) گفته است: منظور از لؤلؤ و مرجان حسن و حسين است‌[٤].

مؤلف: نظير اين حديث را الدر المنثور[٥] از ابن مردويه از انس بن مالك و نيز صاحب مجمع البيان‌[٦] از سلمان فارسى و سعيد بن جبير و سفيان ثورى روايت كرده‌اند، چيزى كه هست بايد دانست كه اين تفسير، تفسير به باطن است نه اينكه بخواهد بفرمايد: معناى بحرين و برزخ و لؤلؤ و مرجان اين است.

و در تفسير قمى در ذيل آيه‌(كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ) آمده كه امام در بيان جمله‌(كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ) فرموده: يعنى هر كس كه بر روى زمين قرار دارد، و در معناى جمله‌(وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ) فرموده: منظور از وجه پروردگار دين او است، و امام على بن الحسين فرموده: وجه خدا كه مردم رو به سوى آن مى‌آيند ماييم‌[٧].

و در مناقب ابن شهراشوب در ذيل آيه‌(وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ) آمده كه: امام صادق (ع) فرمود: وجه اللَّه ماييم‌[٨].

[١] عيون اخبار الرضا، ج ٢، باب ما جاء عن الرضا من خبر الشامى، ص ٢٤٢.

[٢] احتجاج، ج ١، ص ٣٨٦، ط نجف.

[٣] تفسير قمى، ج ٢، ص ٣٤٤.

[٤] الدر المنثور، ج ٦، ص ١٤٢.

[٥] الدر المنثور، ج ٦، ص ١٤٣.

[٦] مجمع البيان، ج ٩، ص ٢٠١.

[٧] تفسير قمى، ج ٢، ص ٣٤٥.

[٨] مناقب، ج ٣، ص ٢٧٢.