جهان بینی توحیدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩

محدود است محدود است به چه ؟ به آزمون . تا آن حد پیش می‌رود که عملا بتواند آن را تحت آزمایش درآورد . اما مگر می‌توان همه هستی را و همه‌ جنبه های هستی را در بند آزمون درآورد ؟ ! علم مثلا در تعقیب علتها و سببها و یا در تعقیب معلولها و اثرها عملا تا حد معینی پیش می‌رود و بعد به " نمی‌دانم " می‌رسد . علم مانند نورافکن قوی در یک ظلمت یلدایی‌ است که محدوده ای معین را روشن می‌کند بدون اینکه از ماورای مرز روشنایی‌ خبری بدهد . آیا اینکه جهان آغازی و فرجامی دارد یا از هر دو طرف‌ بی‌نهایت است قابل آزمایش است ، یا عالم وقتی که به این نقطه می‌رسد ، آگاهانه یا ناآگاهانه ، بر شهپر فلسفه می‌نشیند و اظهار نظر می‌کند ؟ از نظر علم ، جهان کهنه کتابی است که اول و آخر آن افتاده است ، نه‌ اولش معلوم است نه آخرش . این است که جهان بینی علمی ، جزء شناسی‌ است نه کل شناسی شناسی . علم ، ما را به وضع برخی اجزای جهان آشنا می‌کند نه به شکل و قیافه و شخصیت کل جهان . جهان بینی علمی علما مانند فیل‌ شناسی مردمی است که در تاریکی ، فیل را لمس می‌کردند ، آن که گوش فیل‌ را لمس کرده بود فیل را به شکل بادبزن و آن که پای فیل را لمس کرده بود آن را به شکل ستون و آن که پشتش را لمس کرده بود آن را به شکل تخت‌ می‌پنداشت . نارسایی دیگر جهان بینی علمی از نظر تکیه گاه بودن برای یک ایدئولوژی‌ این است که علم از جنبه نظری ، یعنی از جنبه ارائه واقعیت آنچنانکه‌ هست و از نظر جلب ایمان به چگونگی واقعیت هستی ، متزلزل و ناپایدار است . چهره جهان از یک دیدگاه علمی روز به روز تغییر می‌کند ، زیرا علم‌ بر فرضیه و آزمون مبتنی است نه بر