جهان بینی توحیدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠

است ، براساس قوانین و سنن جریان می‌یابد . قرآن کریم به صراحت این‌ مطلب را تایید می‌کند . ی . جهان همچنانکه از یک نظام کلی لایتخلف برخوردار است ، در ذات‌ خود یک واحد تجزیه ناپذیر است ، یعنی مجموع خلقت ، یک واحد اندام‌وار را تشکیل می‌دهد . پس نه تنها شرور و اعدام از خیرات و هستیها تفکیک‌ ناپذیرند ، مجموعه اجزای جهان نیز به حکم اینکه یک واحد است و یک " جلوه " است ، از یکدیگر جدایی ناپذیرند . بنابر اصول دهگانه فوق آنچه امکان وجود دارد ، نظام معین کلی لایتغیر است ، پس امر جهان دایر است میان اینکه موجود باشد با نظام معین و یا اصلا موجود نباشد . اینکه موجود باشد و نظام نداشته باشد و یا نظام به‌ شکلی دیگر باشد ، مثلا علتها به جای معلولها و معلولها به جای علتها باشد ، محال است . پس آنچه از نظر حکمت بالغه مطرح این است که جهان با نظام معین وجود داشته باشد و یا هیچ چیزی وجود نداشته باشد . بدیهی است‌ که حکمت اقتضا می‌کند افضل را ، یعنی هستی را نه نیستی را . ایضا آنکه امکان وجود دارد ، وجود اشیاء است با همه لوازم و اوصاف‌ لاینفک آنها . و اما اینکه خیرات و هستیها و از شرور و نیستیها جدا شوند ، خیال محض و توهم محال است . پس از این نظر نیز آنچه از جنبه حکمت‌ بالغه مطرح است ، بود و نبود خیرات و شرور است تواما ، نه بودن خیرات‌ و نبودن شرور . ایضا آنچه امکان وجود دارد ، کل جهان است به صورت یک واحد به هم‌ بسته نه وجود یک جزء و عدم جزء دیگر پس از نظر .