جهان بینی توحیدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٤

وحدت و یگانگی جهان

آیا جهان ( طبیعت = مخلوقات مکانی و زمانی خدا ) در مجموع خود یک " واحد " حقیقی است ؟ آیا لازمه توحید ، یعنی یگانگی خدا در ذات و صفات‌ و فاعلیت ، این است که خلقت در مجموع خود از نوعی یگانگی برخوردار باشد ؟ اگر همه جهان در حکم یک واحد مرتبط است ، این ارتباط به چه شکل است‌ ؟ آیا از نوع ارتباط اجزای یک ماشین است که صرفا یک پیوند عرضی و مصنوعی است و یا از نوع ارتباط اعضای یک اندام است با اندام ؟ به‌ عبارت دیگر ، آیا ارتباط اجزای جهان با جهان ارتباط مکانیکی است یا ارگانیکی ؟ ما در جلد پنجم اصول فلسفه درباره این مطلب که وحدت جهان چه نوع‌ وحدتی است بحث کرده‌ایم ، همچنانکه در کتاب عدل الهی نیز درباره اینکه‌ طبیعت یک " کل تجزیه ناپذیر " است و نبودن یک جزء از طبیعت مساوی‌ است با نبودن کل ، و برداشتن آنچه به اصطلاح " شرور " نامیده می‌شود از طبیعت ، مساوی است با نیستی تمام طبیعت ، سخن گفته‌ایم . فلاسفه جدید بالاخص فیلسوف بزرگ آلمانی " هگل " اصل " اندام وارگی " را - یعنی‌ اینکه رابطه اجزای طبیعت با کل ، رابطه عضو با اندام است - تایید کرده‌اند . هگل روی اصولی به اثبات این مطلب می‌پردازد که قبول آنها متوقف است بر قبول همه اصول فلسفه . او پیروان مادی هگل ، یعنی‌ طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک ، نیز این اصل را از هگل گرفته و تحت‌ عنوان اصل تاثیر متقابل یا اصل ارتباط همگانی اشیاء یا اصل