جهان بینی توحیدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦
( نظریه وهابیان و وهابی مابان عصر ما ) . این نظریه در زمان ما تا حدی شیوع یافته و در میان یک قشر بالخصوص علامت روشنفکری شمرده میشود . ولی با توجه به موازین توحیدی ، این نظریه از لحاظ توحید ذاتی در حد نظریه اشاعره شرک آلود است و از نظر توحید در خالقیت و فاعلیت ، یکی از شرک آمیزترین نظریه هاست . قبلا در رد نظریه اشاعره گفتیم که اشاعره از اشیاء نفی تاثیر و سببیت کردهاند به حساب اینکه اعتقاد به تاثیر و سببیت اشیاء مستلزم اعتقاد به قطبها و منشاها در مقابل خداست ، و گفتیم اشیاء آنگاه به صورت قطبها در مقابل خداوند درمیآیند که در ذات ، استقلال داشته باشند . از اینجا معلوم میشود اشاعره ناآگاهانه نوعی استقلال ذاتی که مستلزم شرک ذاتی است برای اشیاء قائل بودهاند ، اما از آن غافل بودهاند و خواستهاند با نفی اثر از اشیاء ، توحید در خالقیت را تثبیت نمایند ، لهذا در همان حال که شرک در خالقیت را نفی کردهاند ، ناآگاهانه نوعی شرک در ذات را تایید کردهاند . عین این ایراد بر نظریه وهابی مابان وارد است . اینها نیز ناآگاهانه به نوعی استقلال ذاتی در اشیاء قائل شدهاند و از این رو نقش مافوق حد عوامل معمولی داشتن را مستلزم اعتقاد به قطبی و قدرتی در مقابل خدا دانستهاند ، غافل از آنکه موجودی که به تمام هویتش وابسته به اراده حق است و هیچ حیثیت مستقل از خود ندارند ، تاثیر مافوق الطبیعی او مانند تاثیر طبیعی او پیش از آنکه به خودش مستند باشد ، مستند به حق است و او جز مجرایی برای مرور فیض حق به اشیاء نیست . آیا واسطه فیض وحی و علم بودن جبرئیل و واسطه رزق بودن میکائیل و واسطه احیاء بودن اسرافیل و واسطه قبض