جهان بینی توحیدی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢

مرز توحید و شرک

مرز دقیق توحید و شرک - چه توحید و شرک نظری و چه عملی - چیست ؟ چه‌ نوع اندیشه‌ای اندیشه توحیدی است و چه نوع اندیشه‌ای اندیشه شرکی ؟ چه نوع‌ عملی عمل توحیدی است و چه نوع عملی عمل شرکی ؟ آیا اعتقاد به موجودی غیر خدا شرک است ( شرک ذاتی ) و لازمه توحید ذاتی این است که به موجویت‌ هیچ چیز غیر از خدا - و لو به عنوان آفریده او - اعتقاد نداشته باشیم ( نوعی وحدت وجود ) ؟ بدیهی است که مخلوق خدا فعل خداست ، فعل خدا خود شانی از شؤون اوست‌ ، و ثانی او و در قبال او نیست . مخلوقات خداوند تجلیات فیاضیت او هستند . اعتقاد به وجود مخلوق از آن جهت که مخلوق است ، متمم و مکمل‌ اعتقاد به توحید است نه ضد توحید . پس مرز توحید و شرک ، وجود داشتن و وجود نداشتن شی‌ء دیگر ، هر چند مخلوق خود او ، نیست . آیا اعتقاد به نقش مخلوقات در تاثیر و تاثر و سببیت و مسببیت ، شرک است ( شرک در خالقیت و فاعلیت ) ؟ و آیا لازمه توحید افعالی این‌ است که نظام سببی و مسببی جهان را انکار کنیم و هر اثری را مستقیما و بلاواسطه از خدا بدانیم و برای اسباب هیچ نقشی قائل نباشیم ؟ مثلا معتقد باشیم که آتش نقشی در سوزانیدن و آب در سیراب کردن و باران در رویانیدن دوا در بهبود بخشیدن ندارد . خداست که مستقیما می‌سوازند و مستقیما سیراب می‌سازد و مستقیما می‌رویاند و مستقیما بهبود می‌بخشد ، بود و نبود این عوامل ،