قرآن رابطه خدا را با جهان و مخلوقات بر توحید صرف قرار داده است ، یعنی خداوند در فاعلیت و نفوذ مشیت و اراده اش رقیب و معارض ندارد همه فاعلیتها و همه اراده ها و اختیارها به حکم خدا و قضا و قدر خداست .

پیوند انسان با خدا

قرآن در پیوند انسان با خدا زیباترین بیانها را آورده است . خدای قرآن‌ برخلاف خدای فلاسفه یک موجود خشک و بی‌روح و بیگانه با بشر نیست خدای‌ قرآن از رگ گردن انسان به انسان نزدیکتر است ، با انسان در داد و ستد است ، با او خشنودی متقابل دارد ، او را به خود جذب می‌کند و مایه‌ آرامش دل اوست : " « الا بذکر الله تطمئن القلوب »" [١] . بشر با او انس و الفت دارد ، بلکه همه اشیاء او را می‌خواهند و او را می‌خوانند تمام موجودات از عمق و ژرفای وجود خود با او سر و سر دارند ، او را ثنا می‌گویند و تسبیح می‌کنند : " « ان من شی‌ء الا یسبح بحمده و لکن لا تفقهون‌ تسبیحهم »" [٢] . خدای فلاسفه که او را صرفا به نام محرک اول یا واجب الوجود می‌شناسند و بس ، موجودی است بیگانه با بشر و فقط او را آفریده است و به این جهان آورده است ، بشر را مشتعل و آماده فداکاری‌ می‌کند ، احیانا خواب شب و آرامش روز او را می‌گیرد زیرا به صورت یک‌ " ایده " فوق العاده مقدس در می‌آید .

[١] رعد / . ٢٨ [٢] اسراء / . ٤٤