. ١ همه جانبگی از جمله امتیازات اسلام نسبت به ادیان دیگر است ، و به تعبیر درست تر ، از جمله ویژگیهای صورت کامل و جامع دین خدا نسبت‌ به صورتهای ابتدایی ، جامعیت و همه جانبگی است منابع چهارگانه اسلام‌ کافی است که علمای امت ، نظر اسلام را درباره هر موضوعی کشف نمایند علمای اسلام هیچ موضوعی را به عنوان اینکه بلا تکلیف است تلقی نمی‌کنند .

کلیات اسلامی به گونه ای تنظیم شده است که اجتهاد پذیر است اجتهاد یعنی کشف و تطبیق اصول کلی و ثابت بر موارد جزئی و متغیر علاوه بر نحوه تنظیم کلیات اسلامی که خاصیت اجتهاد پذیری به آنها داده است ، قرار گرفتن عقل در شمار منابع اسلامی کار اجتهاد حقیقی را آسان کرده است . . ٣ سماحت و سهولت : اسلام به تعبیر رسول اکرم " شریعت سمحه سهله " [١] است در این شریعت به حکم اینکه " سهله " است ، تکالیف دست و پا گیر و شاق و حرج آمیز وضع نشده است : « ما جعل علیکم فی‌الدین من حرج »[٢] .
خدا در دین تنگنایی قرار نداده است .
و به حکم اینکه " سمحه " ( با گذشت ) است ، هر جا که انجام تکلیفی‌ توام با مضیقه و در تنگنا واقع شدن گردد ، آن تکلیف

[١] " بعثت علی الشریعة السمحة السهلة » " این حدیث با این تعبیر معروف است ، ولی من یادم نیست که به عین این تعبیر در جایی دیده باشم. در کافی ( ج / ٥ ص ٤٩٤ ) چنین آمده است " لم یرسلنی الله بالرهبانیة

و لکن بعثنی بالحنیفیة السهلة السمحة » ". در جامع الصغیر ( از کتب اهل‌ تسنن ) نقل از تاریخ خطیب ، و در کنوز الحقایق ( از کتب اهل تسنن ) نقل‌ از ترمذی چنین آمده : " بعثت بالحنیفیة السمحة » " . [٢] حج / . ٧٨