گرایشهای پست انسانهای حیوان صفت ، مادامی که جامعه به اوج انسانیت‌ نرسیده است ، ادامه دارد . . ٢٣ خداوند سرنوشت قوم و مردمی را تغییر نمی‌دهد مگر آنکه آن مردم‌ خویشتن را تغییر دهند و عوض نمایند ( « ان الله لا یغیر ما بقوم حتی‌ یغیروا ما بانفسهم ») [١] . . ٢٤ خداوند متعال که خالق و پدیده آورنده جهان و انسان است ، غنی‌ بالذات است ، بسیط من جمیع الجهات است ، کامل مطلق است ، حالت‌ منتظره ندارد ، حرکت و تکامل در او محال است ، صفاتش عین ذاتش است‌ جهان یکسره فعل اوست ، سراسر گیتی مظهر اراده و مشیت اوست ، اراده او رقیب ندارد ، هر عاملی از عاملها و هر اراده و مشیتی از مشیتها در طول‌ مشیت اوست نه در عرض آن . . ٢٥ جهان به حکم اینکه از یک مبدا صدور یافته و با سیری هماهنگ به‌ سوی او باز می‌گردد و به حکم آنکه تحت تدبیر قوایی شاعر و مدبر به حرکت‌ خود ادامه می‌دهد ، از نوعی وحدت برخوردار است شبیه وحدت ارگانیک‌ موجود زنده .

از نظر ایدئولوژی

بیان مشخصات اسلام از نظر ایدئولوژیکی به علت وسعت و گستردگی دامنه‌ ایدئولوژی اسلام ، چه از نظر مشخصات کلی و چه از نظر مشخصاتی که هر شاخه‌ بالخصوص این ایدئولوژی دارد ، بسی دشوار است ما از باب " ما لا یدرک‌ کله لا یترک کله " آنچه فعلا در این فرصت میسر است فهرست می‌کنیم :

[١] رعد / . ١١