آیا پیامبران نقشی مثبت یا منفی در حرکت تاریخ داشته اند یا بکلی‌ فاقد نقش بوده اند ؟ اگر نقشی داشته اند چه نقشی بوده است ؟ مثبت بوده‌ یا منفی ؟ اینکه پیامبران نقش مؤثری در تاریخ داشته اند و مردمی بی‌اثر و نقش‌ نبوده اند ، حتی از طرف مخالفان دین و مذهب جای انکار نیست پیامبران‌ در گذشته مظهر یک قدرت عظیم ملی بوده اند قدرتهای ملی در گذشته در مقابل قدرتهای ناشی از زر و زور منحصر بوده به قدرتهای ناشی از گرایشهای‌ خونی و قبیله ای و میهنی که سران قبایل و سرداران ملی مظهر آن به شمار می‌رفته اند ، و دیگر قدرتهای ناشی از گرایشهای اعتقادی و ایمانی که‌ پیامبران و ارباب ادیان مظهر آن به شمار می‌رفته اند در اینکه پیامبران‌ با پشتوانه نیروی مذهبی ، قدرتی بوده اند سخنی نیست ، سخن در جهت‌ عملکرد این نیروست اینجاست که نظریات مختلف ابراز شده است .