وحی و نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦
فرهنگ اسلامی فرهنگ ثانوی اوست ، یعنی تحصیلاتش همه در رشته های غربی
است و در فرهنگ اسلامی مخصوصا فقه و عرفان و اندکی فلسفه مطالعاتی دارد
و بس ، گاه دچار اشتباهات فاحش میشود .
ما در مقدمه جلد پنجم اصول فلسفه و روش رئالیسم [١] به نارسایی
اندیشه اقبال در مسائل عمیق فلسفی اشاره کردهایم . به همین جهت مقایسه
او با سید جمال الدین اسدآبادی صحیح نیست گذشته از اینکه سید جمال از
نظر نبوغ شخصی قابل مقایسه با اقبال نیست ، او برخلاف اقبال فرهنگ اولی
و اصلیاش اسلامی است و فرهنگ غربی فرهنگ ثانوی اوست بعلاوه مرحوم سید
جمال در اثر مسافرتهای زیاد در کشورهای اسلامی و مطالعه جریانات آن
کشورها از نزدیک ، به اوضاع کشورهای اسلامی بیش از اقبال آگاه بوده است
، لهذا به اشتباهاتی نظیر برخی اشتباهات فاحش اقبال در شناخت
جریانهایی که در بعضی کشورهای اسلامی ( از قبیل ترکیه و ایران ) رخ داده
است ، به هیچ وجه دچار نشده است .
[١] چاپ سال ١٣٥٠ هجری شمسی .