معاوضه و مبادله و صدقه و وقف و اجاره و مزارعه و مضاربه و غیره در مایملک شرعی خود دارد و از نظر قضایی حق اقامه دعوی و احقاق حق و حق‌ شهادت ، و از نظر اجتماعی حق انتخاب شغل و مسکن و انتخاب رشته تحصیلی‌ و غیره و از نظر خانوادگی حق انتخاب همسر دارد . . ٧ تقدم حق جامعه بر حق فرد : آنجا که میان حق جامعه و حق فرد تعارض‌ و تزاحم افتد ، حق جامعه بر حق فرد و حق عام بر حق خاص تقدم می‌یابد حاکم‌ شرعی در این موارد تصمیم می‌گیرد . . ٨ اصل شورا : اصل شورا در مسائل اجتماعی از نظر اسلامی اصلی معتبر است در مواردی که نصی از اسلام وارد نشده مسلمین باید روش عملی خود را با شورا و فکر جمعی انتخاب نمایند . . ٩ منتفی بودن ضرر : دستورهای اسلامی که مطلق و عام است ، تا آن حد لازم الاجراست که مستلزم ضرر و زیانی نباشد قاعده ضرر یک قاعده کلی است‌ در اسلام که حق " وتو " در مورد هر قانونی دارد که منتهی به ضرر گردد . . ١٠ اصالت فایده : از نظر اسلام در هر کار ، اعم از فردی و اجتماعی ، باید در درجه اول فایده و نتیجه مفید آن در نظر گرفته شود هر کاری که‌ مفید فایده‌ای نباشد از نظر اسلام " لغو " تلقی می‌شود و ممنوع (« و الذین‌ هم عن اللغو معرضون ») [١] . . ١١ اصالت خیر در مبادلات : گردش مال و ثروت و نقل و انتقال آن‌ باید از هر نوع بیهودگی مبرا باشد در مقابل هر نقل و

[١] مؤمنون / [٣]