آیا خود را از این ناپاکیها پاک می‌کنی ؟ آیا ترا به سوی پروردگارت‌ هدایت نمایم ؟ باشد که از او بترسی . . ٢٠ انسان در عین اینکه یک مرکب حقیقی و یک واحد حقیقی است ، برخلاف مرکبات طبیعی جمادی و نباتی که در حال ترکیب ، اجزاء و عناصر ترکیب کننده هویت و استقلال خود را از دست می‌دهند و تضاد و تزاحم آنها یکسره تبدیل می‌شود به ملایمت و هماهنگی عناصر متضادی که در خلقت او به‌ کار رفته ، هویت خود را بکلی از دست نمی‌دهند و همواره یک کشمکش درونی‌ ، او را از این سو به آن سو می‌کشاند این تضاد درونی همان است که در زبان‌ دینی ، تضاد عقل و جهل یا عقل و نفس یا روح و بدن نامیده می‌شود . . ٢١ انسان به حکم آنکه دارای جوهر روحانی مستقل است و اراده اش از حاق ذات روحانی‌اش سرچشمه می‌گیرد ، مختار و آزاد است ، هیچ جبری و ضرورتی آزادی و اختیار را از او سلب نمی‌کند ، لهذا مسؤول خویشتن و جامعه‌ خویشتن است . . ٢٢ جامعه انسان نیز مانند فرد انسان ، در عین اینکه یک مرکب حقیقی‌ است و از خود قوانین و سنن و نظاماتی دارد و جامعه در کل خود در مجموع‌ تاریخ تابع اراده فردی خاص از افراد انسان نیست ، عناصر متضادی که در ساختمان آن به کار رفته است یعنی گروه های فکری ، صنفی ، سیاسی و اقتصادی هویت خود را بکلی از دست نمی‌دهند جنگ و ستیز به صورت جنگ‌ سیاسی ، اقتصادی ، فکری و اعتقادی ، و بالاخره جنگ میان گرایشهای متعالی‌ انسانهای رشد یافته و به کمال انسانیت رسیده و میان