. ٥ جهان دارای نظام متقن علی و معلولی ، سببی و مسببی است فیض الهی‌ و قضا و قدر او به هر موجودی ، تنها از مسیر علل و اسباب خاص خود او جریان می‌یابد [١] . . ٦ نظام علت و معلول ، و اسباب و مسببات منحصر به علل و معلولات‌ مادی و جسمانی نیست جهان در بعد مادی خود ، نظام علی و معلولی‌اش مادی‌ است و در بعد ملکوتی و معنوی خود ، نظام علی و معلولی‌اش غیر مادی است‌ ، و میان دو نظام تضادی نیست ، هر کدام مرتبه وجودی خود را احراز نموده‌ است ملائکه ، روح ، لوح ، قلم ، کتب سماوی و ملکوتی ، وسایط و وسایلی‌ هستند که به اذن پروردگار ، فیض الهی وسیله آنها جریان می‌یابد . . ٧ بر عالم یک سلسله سنن و قوانین لایتخلف حکمفرماست که لازمه نظام‌ علی و معلولی جهان است . . ٨ جهان ، یک واقعیت هدایت شده است ، تکامل جهان ، تکامل هدایت‌ شده است تمام ذرات جهان در هر مرتبه ای هستند از نور هدایت برخوردارند غریزه ، حس ، عقل ، الهام ، وحی ، همه مراتب هدایت عامه جهان‌اند .
« قال ربنا الذی اعطی کل شی‌ء خلقه ثم هدی »[٢] .
موسی و هارون به فرعون گفتند : پروردگار ما آن است که به هر چیزی آن‌ نوع خلقتی که شایسته اش بود عطا کرد و سپس آن را هدایت نمود . . ٩ در جهان ، هم خیر است و هم شر ، هم سازگاری است و هم ناسازگاری ، هم جود است و هم منع و امساک ، هم نور است و

[١] رجوع شود به کتابهای عدل الهی و انسان و سرنوشت از مؤلف . [٢] طه / . ٥٠