وحی و نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٥
بررسی کند و به او ضمیر و قوه تجزیه و تحلیل داده که در آنچه از راه
حواس به دست میآورد ، در مرحله بعد تعمق کند ، از ظواهر گذشته به درون
اشیاء و قوانین حاکم بر آنها راه یابد .
در این آیه صریحا حواس ( که البته ذکر " سمع " و " بصر " که
مهمترین حواس اند به عنوان نمونه آمده است ) ابزار شناختن ( به اصطلاح
شناخت سطحی و مرحله اول شناخت ) و همچنین ضمیر ( فؤاد ) نیز ابزار
شناختن و علم پیدا کردن ( و به اصطلاح مرحله شناخت منطقی و عمقی ) معرفی
شده است .
ضمنا در این آیه به یک مساله دیگر در باب شناخت نیز اشاره شده و آن
مساله مراحل شناخت است .
قرآن همچنانکه حواس و قوه تفکر را ابزار شناخت میداند ، تزکیه و
تصفیه نفس و تقوا و پاکی را نیز وسیله ای برای شناخت میداند در آیات
بسیاری به این مطلب اشاره یا تصریح شده است :
« ان تتقوا الله یجعل لکم فرقانا »[١] .
اگر خود را از آنچه خدا نمیخواهد نگهداری کنید ، دل خود را پاک و
ناآلوده نگه دارید ، خداوند مایه تمیز و تشخیص برای شما قرار میدهد .
> این است که جوهر انسان جوهری است در حال رشد و تکامل و در مسیر زندگی علاوه بر آنچه از راه حواس کشف میکند یک سلسله اصول اولیه برایش کشف میشود که تصور آنها برای تصدیق قطعی و الزامی به آنها کافی است ، و اینکه در قرآن علاوه بر تعلیم از " تذکر " نیز یاد شده است ، تذکر به فطرت است به این معنی که گفته شد لهذا میان آیات تذکر و آیات فطرت از یک طرف و آیه سوره نحل و بعضی آیات دیگر به آن مضمون تضاد و تناقضی نیست . [١] انفال / . ٢٩