يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٤ - ٢٥- هدايت و ضلالت از سوى خدا به چه معنا است؟

در اينجا سرچشمه ضلالت، فسق و خروج از اطاعت و فرمان الهى شمرده شده.

در جاى ديگر مى‌گويد: وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: «خداوند قوم ستمگر را هدايت نمى‌كند» (بقره ٢٥٨).

در اينجا تكيه روى مسأله ظلم شده و آن را زمينه‌ساز ضلالت معرفى كرده است در جاى ديگر مى‌خوانيم: وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ: «خداوند قوم كافر را هدايت نمى‌كند» (بقره- ٢٦٤).

در اينجا كفر به عنوان زمينه‌ساز گمراهى ذكر شده.

باز در آيه ديگر مى‌خوانيم: إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ كاذِبٌ كَفَّارٌ: «خداوند هدايت نمى‌كند كسى را كه دروغگو و كفران‌كننده است» (زمر- ٣)».

در اينجا نيز دروغگوئى و كفران را مقدمه ضلالت شمرده است.

و در جاى ديگر آمده: إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ: «خداوند هدايت نمى‌كند كسى را كه اسراف كار و بسيار دروغگو است (غافر- ٢٨).

يعنى اسراف و دروغگوئى عامل گمراهى است.

البته آنچه در اينجا آورديم قسمتى از آيات قرآن در اين زمينه است، بعضى از اين آيات با همين مفاهيم كراراً در سوره‌هاى مختلف آمده.

نتيجه اينكه قرآن ضلالت الهى را مخصوص كسانى مى‌شمرد كه داراى اين اوصافند: «كفر»، «ظلم»، «فسق»، «دروغ»، «اسراف» و «كفران».

آيا كسانى كه داراى اين اوصافند شايسته ضلالت و گمراهى نيستند؟!

و به تعبير ديگر كسى كه مرتكب اين امور مى‌شود آيا ظلمت و حجاب قلب او را فرا نمى‌گيرد؟!

باز به عبارت روشن‌تر اين اعمال و صفات آثارى دارد كه خواه ناخواه دامن انسان را مى‌گيرد، پرده بر چشم و گوش و عقل او مى‌افكند، و او را به ضلالت مى‌كشاند، و از آنجا كه خاصيت همه اشياء و تأثير همه اسباب به فرمان خداوند است، مى‌توان اضلال را در تمام اين موارد به خدا نسبت داد، اما اين نسبت عين اختيار بندگان و آزادى اراده آنها است.