يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٩ - ١٠٦- اسرار تغيير قبله چه بود؟

عن الفحشاء و المنكر؟ فبقدر ما منعته قبلت منه!: «كسى كه دوست دارد ببيند آيا نمازش مقبول درگاه الهى شده يا نه؟ بايد ببيند آيا اين نماز او را از زشتيها و منكرات بازداشته يا نه؟ به همان مقدار كه بازداشته نمازش قبول است»! [١].

در دنباله آيه اضافه مى‌فرمايد «ذكر خدا از آن هم برتر و بالاتر است»

(وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ).

ظاهر جمله فوق اين است كه بيان فلسفه مهمترى براى نماز مى‌باشد، يعنى يكى ديگر از آثار و بركات مهم نماز كه حتى از نهى از فحشاء و منكر نيز مهم‌تر است آن است كه انسان را به ياد خدا مى‌اندازد كه ريشه و مايه اصلى هر خير و سعادت است، و حتى عامل اصلى نهى از فحشاء و منكر نيز همين‌ «ذكر اللَّه» مى‌باشد، در واقع برترى آن به خاطر آن است كه علت و ريشه محسوب مى‌شود.

اصولا ياد خدا، مايه حيات قلوب و آرامش دلها است، و هيچ چيز به پايه آن نمى‌رسد: أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ: «آگاه باشيد ياد خدا مايه اطمينان دلها است» (سوره رعد آيه ٢٨).

اصولا روح همه عبادات- چه نماز و چه غير آن- ذكر خدا است، اقوال نماز، افعال نماز، مقدمات نماز، تعقيبات نماز، همه و همه در واقع، ياد خدا را در دل انسان زنده مى‌كند.

قابل توجه اينكه در آيه ١٤ سوره طه اشاره به اين فلسفه اساسى نماز شده و خطاب به موسى مى‌گويد: أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي: «نماز را برپا دار تا به ياد من باشى».

در حديثى از «معاذ بن جبل» چنين آمده است: «هيچ يك از اعمال آدمى براى نجات او از عذاب الهى برتر از ذكر اللَّه‌ نيست، از او پرسيدند حتى جهاد در راه خدا؟

گفت: آرى زيرا خداوند مى‌فرمايد: وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ».

تأثير نماز در تربيت فرد و جامعه‌

گرچه نماز چيزى نيست كه فلسفه‌اش بر كسى مخفى باشد، ولى دقّت در متون آيات و روايات اسلامى ما را به ريزه‌كاريهاى بيشترى در اين زمينه رهنمون مى‌گردد:

[١]- مجمع البيان ذيل آيه ٤٥ سوره عنكبوت‌