يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٨ - ١٧١- مكاشفه و شهود قلبى يعنى چه؟

و در مورد «مجرمان» و «مؤمنان» در منابع مختلف اسلامى وارد شده است كه در آستانه مرگ حالت شهودى به آنها دست مى‌دهد، و فرشتگان يا ارواح مقدس اولياء خدا را مشاهده مى‌كنند در حالى كه اطرافيان آنها از درك چنين مطلبى عاجزند.

اين همان مطلبى است كه در غزوه خندق براى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله دست داد و فرمود در ميان جرقه‌اى كه از اصابت كلنگ به قطعه سنگى برخاست، قصرهاى كسرى يا قيصر روم و يا كاخهاى ملوك يمن را ديدم‌ [١].

و همان است كه در آن حديث معروف در مورد «آمنه» مادر گرامى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است كه در دوران حمل رسول خدا صلى الله عليه و آله گفت: «نورى را ديدم كه از من خارج شد و قصرهاى سرزمين «بصرى» در شام را با آن مشاهده كردم» اينها نه وحى است، و نه الهام قلبى، بلكه نوعى مشاهده و درك و ديد است كه با مشاهده حسى فرق بسيار دارد.

اين همان است كه آن سخن سنج معروف مى‌گويد: «گر تو را چشمى از غيب بازشود، ذرات اين جهان با تو همراز مى‌گردد، آنگاه است كه نطق آب و گل را مى‌شنوى، و با شنيدن غلغله تسبيح موجودات جهان وسوسه تأويلها از تو زدوده مى‌شود، گوش نامحرمان اين حقائق را نمى‌شنوند اما انسانى كه محرم راز گردد لايق شنيدن اين آوازها و رازها است» [٢]

بنابراين «كشف و شهود» را در يك عبارت كوتاه چنين مى‌توان تعريف كرد: راه يافتن به عالم ما وراء حس، و مشاهده حقائق آن عالم با چشم درون، درست مانند مشاهده حسى، بلكه قويتر، يا شنيدن آن زمزمه‌ها با گوش جان‌

البته نه هركس چنين ادعائى را كند مى‌توان از او پذيرفت، و نه به سخنان هر مدعى مى‌توان گوش فرا داد، ولى به هر حال سخن از اصل وجود چنين منبع معرفتى است‌ [٣]، و بعد در چگونگى وصول آن و سپس طرق شناختن مدعيان راستين از دروغين.

[١]- «كامل ابن اثير» جلد ٢ صفحه ١٧٩.

[٢]- تلخيص از اشعار معروف.

[٣]- تفسير پيام قرآن ١/ ٢٥٢