يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٦ - ١١٥- جزيه چيست و فلسفه آن چه مىباشد؟

و با توجّه به اينكه آنها در برابر پرداخت جزيه علاوه بر استفاده از مصونيت و امنيّت هيچ گونه تعهدى از نظر شركت در ميدان جنگ و كليه امور دفاعى و امنيّتى بر عهده ندارند، روشن مى‌شود كه مسئوليّت آنها در برابر حكومت اسلامى به مراتب از مسلمانان كمتر است.

يعنى آنها با پرداخت مبلغ ناچيزى در سال از تمام مزاياى حكومت اسلامى استفاده مى‌كنند، و با مسلمانان برابر مى‌شوند، در حالى كه در متن حوادث و در برابر خطرات قرار ندارند.

از جمله دلايل روشنى كه اين فلسفه را تأييد مى‌كند، اين است كه در عهدنامه‌هائى كه در دوران حكومت اسلامى ميان مسلمانان و اهل كتاب در زمينه جزيه منعقد مى‌شد، به اين موضوع تصريح گرديده است، كه اهل كتاب موظّفند جزيه بپردازند، و در برابر، مسلمانان موظّفند امنيّت آنها را تأمين كنند، و حتّى اگر دشمنانى از خارج به مقابله و آزار آنها برخيزند، حكومت اسلامى از آنها دفاع خواهد كرد.

اين عهدنامه‌ها فراوان است كه به عنوان نمونه يكى را ذيلًا مى‌آوريم، و آن عهدنامه‌اى است كه «خالد بن وليد» با مسيحيان اطراف «فرات» منعقد كرد.

متن عهدنامه چنين است:

«اين نامه‌اى است از «خالد بن وليد» به «صلوبا» (بزرگ مسيحيان) و جمعيّتش، من با شما پيمان مى‌بندم بر جزيه و دفاع، و در برابر آن شما در حمايت ما قرار داريد و مادام كه ما از شما حمايت مى‌كنيم، حق گرفتن جزيه داريم، و الّا حقّى نخواهيم داشت، اين عهدنامه در سال دوازده هجرى در ماه صفر نوشته شد». [١]

جالب اينكه مى‌خوانيم هرگاه در حمايت از آنها كوتاهى مى‌شد، جزيه را به آنها بازمى‌گرداندند، و يا اصلًا از آنها نمى‌گرفتند!

[١]- نقل از تفسير المنار ج ١٠ صفحه ٢٩٤.