اگر ما اين چنين بخواهيم گروهى از صحابه را كه مرتكب جناياتى شدند تبرئه كنيم بطور مسلم هيچ گنهكارى در دنيا وجود نخواهد داشت و با اين منطق همه قاتلان و جانيان و جباران را تبرئه خواهيم كرد.

اينگونه دفاعهاى بى‌رويّه از صحابه سبب بدبينى به اصل اسلام خواهد شد.

بنابراين چاره‌اى جز اين نداريم كه براى همه مخصوصاً صحابه پيامبر صلى الله عليه و آله احترام قائل شويم ولى تا آن روز كه از مسير حق و عدالت و برنامه‌هاى اسلام منحرف نشده باشند!. [١]

بسيارى از مفسران اهل سنت اين حديث را نقل كرده‌اند كه حميد بن زياد مى‌گويد: نزد محمّد بن كعب قرظى رفتم و به او گفتم درباره اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله چه مى‌گوئى؟ گفت: جميع اصحاب رسول اللَّه صلى الله عليه و آله فى الجنة محسنهم و مسيئهم!: «همه ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در بهشتند، اعم از نيكوكار و بدكار و گنهكار! گفتم اين سخن را از كجا مى‌گوئى؟ گفت: اين آيه را بخوان‌ وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ ... تا آنجا كه مى‌فرمايد: رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ‌ پس گفت: اما درباره تابعين شرطى قائل شده و آن اين است كه آنها بايد تنها در كارهاى نيك از صحابه پيروى كنند (فقط در اين صورت اهل نجاتند، و اما صحابه چنين قيد و شرطى را ندارد) [٢].

ولى اين ادعا به دلائل زيادى مردود و غير قابل قبول است، زيرا:

اولا حكم مزبور در آيه فوق شامل تابعين هم مى‌شود، و منظور از تابعان همانگونه كه اشاره كرديم تمام كسانى هستند كه از روش مهاجران و انصار نخستين، و برنامه‌هاى آنها پيروى مى‌كنند، بنابراين بايد تمام امت بدون استثناء اهل نجات باشند!

و اما اينكه در حديث محمّد بن كعب از اين موضوع جواب داده شده كه خداوند در تابعين قيد احسان را ذكر كرده، يعنى از برنامه نيك و روش صحيح صحابه پيروى كند، نه از گناهانشان، اين سخن از عجيب‌ترين بحثها است.

[١]- تفسير نمونه ٧/ ٢٦٣

[٢]- تفسير المنار و تفسير فخر رازى ذيل آيه فوق.