يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨١ - ٥١- آيا عصمت انبياء جنبه جبرى دارد؟

«وَ إِذِ ابْتَلى‌ إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً» (بقره ١٢٤).

يعنى ابراهيم پس از پيمودن اين مراحل با اراده و اختيار خود لايق آن موهبت عظيم الهى شد.

در مورد يوسف نيز مى‌فرمايد: «هنگامى كه به مرحله بلوغ و قوت و تكامل جسم و جان رسيد (و آمادگى براى پذيرش وحى پيدا كرد) ما حكم و علم به او داديم، و اين گونه نيكوكاران را پاداش مى‌دهيم» (وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ). (يوسف ٢٢).

جمله‌ «كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ» شاهد خوبى براى مقصود ما است زيرا مى‌گويد: اعمال صالح و شايسته يوسف، او را آماده براى آن موهبت بزرگ الهى كرد، درباره موسى نيز تعبيراتى ديده مى‌شود كه اين واقعيت را روشن مى‌سازد، مى‌فرمايد: «ما تو را بارها امتحان كرديم، و سالها در ميان مردم مدين توقف كردى (و بعد از آمادگى لازم و بيرون آمدن از كوره امتحانات با سرافرازى و پيروزى) داراى قدر و مقامى شدى‌ وَ فَتَنَّاكَ فُتُوناً فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلى‌ قَدَرٍ يا مُوسى‌ (طه ٤٠). [١]

معلوم است كه در وجود اين بزرگان، لياقتها و استعدادهائى بوده، ولى شكوفا ساختن آنها هرگز جنبه اجبارى نداشته، بلكه با اختيار و اراده خودشان اين راه را پيموده‌اند، و بسيارند كسانى كه لياقتهائى دارند و هرگز آن را شكوفا نمى‌سازند و از آن استفاده نمى‌كنند، اين از يك طرف.

از سوى ديگر اگر پيامبران مشمول چنين مواهبى شده‌اند به موازاتش مسئوليتهاى سنگينى بر دوش آنان گذارده شده، يا به تعبير ديگر خداوند به همان مقدار كه مسئوليت به كسى مى‌دهد توان و نيرو به او مى‌بخشد، و سپس در انجام مسئوليت او را امتحان مى‌كند.

[١]- جمله‌ «ثُمَّ جِئْتَ عَلى‌ قَدَرٍ يا مُوسى‌» گاه به معنى لياقت براى پذيرش وحى تفسير شده، و گاه به معنى زمانى كه براى گرفتن فرمان رسالت مقدر شده بود.