يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٨ - ١١٢- فلسفه و اسرار حجّ چيست؟

مخصوصاً با توجه به اين نكته كه اجتماع شكوهمند حج، نماينده طبيعى و واقعى همه قشرهاى مسلمانان جهان است (چرا كه در انتخاب افراد براى رفتن به زيارت خانه خدا هيچ عامل مصنوعى مؤثر نيست و زوار كعبه از ميان تمام گروهها، نژادها، زبانهائى كه مسلمانان به آن تكلم مى‌كنند برخاسته و در آنجا جمع مى‌شوند).

لذا در روايات اسلامى مى‌خوانيم: يكى از فوائد حج نشر اخبار و آثار رسول اللَّه صلى الله عليه و آله به تمام جهان اسلام است.

«هشام بن حكم» كه از دوستان دانشمند «امام صادق عليه السلام» است مى‌گويد: از آن حضرت درباره فلسفه حج و طواف كعبه سؤال كردم، فرمود: «خداوند اين بندگان را آفريد ... و فرمانهائى در طريق مصلحت دين و دنيا به آنها داد، از جمله اجتماع مردم شرق و غرب را (در آئين حج) مقرر داشت تا مسلمانان به خوبى يكديگر را بشناسند و از حال هم آگاه شوند، و هر گروهى سرمايه‌هاى تجارى را از شهرى به شهر ديگر منتقل كنند ... و براى اينكه آثار پيامبر صلى الله عليه و آله و اخبار او شناخته شود، مردم آنها را به خاطر آورند و هرگز فراموش نكنند» [١].

به همين دليل در دورانهاى خفقان بارى كه خلفا و سلاطين جور اجازه نشر اين احكام را به مسلمانان نمى‌دادند آنها با استفاده از اين فرصت، مشكلات خود را حل مى‌كردند و با تماس گرفتن با ائمه هدى عليهم السلام و علماى بزرگ دين پرده از چهره قوانين اسلام و سنت پيامبر صلى الله عليه و آله برمى‌داشتند.

از سوى ديگر، حج مى‌تواند، مبدل به يك كنگره عظيم فرهنگى شود و انديشمندان جهان اسلام در ايامى كه در مكه هستند گرد هم آيند و افكار و ابتكارات خويش را به ديگران عرضه كنند.

اصولا يكى از بدبختيهاى بزرگ اين است كه مرزهاى كشورهاى اسلامى سبب جدائى فرهنگى آنها شود، مسلمانان هر كشور تنها به خود بينديشند، كه در اين صورت جامعه واحد اسلامى پاره پاره و نابود مى‌گردد، آرى حج مى‌تواند جلو اين سرنوشت شوم را بگيرد.

[١]- وسائل الشيعة ج ٨ صفحه ٩.