امپراطور رومى به نام‌ «ديسيوس» و مبارزه شديد او با پيروان مسيح عليه السلام مى‌دانند، آنها بر اثر شكست از اين امپراطور (خونخوار) به كوهها و بيابانها پناه بردند» [١].

در روايات اسلامى نيز همين معنى به صورت دقيقترى از پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده كه روزى آن حضرت صلى الله عليه و آله به «ابن مسعود» فرمود: «مى‌دانى رهبانيت از كجا پيدا شد»؟ عرض كرد: خدا و پيامبرش آگاهترند، فرمود: بعد از عيسى عليه السلام جمعى از جباران ظهور كردند و مؤمنان سه مرتبه با آنها پيكار نموده و شكست خوردند، لذا به بيابانها متوارى شدند، و به انتظار ظهور پيامبر موعود عيسى (حضرت محمّد صلى الله عليه و آله) در غارهاى كوهها به عبادت مشغول گشتند، بعضى از آنها بر دين خود باقى ماندند و بعضى راه كفر پيش گرفتند.

سپس افزود آيا مى‌دانى رهبانيت امت من چيست؟ عرض كرد: خدا و رسولش آگاهترند، فرمود: الهجرة، و الجهاد، و الصلاة، و الصوم، و الحج، و العمرة: «رهبانيت امت من هجرت و جهاد و نماز و روزه و حج و عمره است» [٢].

مورخ مشهور مسيحى‌ «ويل دورانت» در تاريخ معروف خود در جلد ١٣ بحث مشروحى راجع به رهبانان نقل مى‌كند، او معتقد است پيوستن «راهبه‌ها» (زنان تارك دنيا) به «راهبان» از قرن چهارم ميلادى شروع شد و روز به روز، كار رهبانيت بالا گرفت تا در قرن دهم ميلادى به اوج خود رسيد [٣].

بدون شك اين پديده اجتماعى، مانند هر پديده ديگر، علاوه بر ريشه‌هاى تاريخى، ريشه‌هاى روانى نيز دارد كه از جمله مى‌توان به اين واقعيت اشاره كرد كه اصولا عكس العمل روانى افراد و اقوام مختلف در برابر شكستها و ناكاميها كاملا متفاوت است، بعضى تمايل به انزوا و درون‌گرائى پيدا مى‌كنند و خود را كاملا از اجتماع و فعاليتهاى اجتماعى دور مى‌كشند، در حالى كه گروه ديگر از شكست،

[١]- «دائرة المعارف قرن بيستم» ماده «رهب».

[٢]- تفسير «مجمع البيان» جلد ٩ صفحه ٢٤٣ (با كمى تلخيص) در تفسير «در المنثور» حديث ديگرى شبيه آن نقل شده (جلد ٦ صفحه ١٧٧).

[٣]- تاريخ «ويل دورانت» جلد ١٣ صفحه ٤٤٣.