دادند و خود با شتاب دنبالش رفته اسب را در اطراف و داخل لشكرگاه مى‌راندند؛ و به بهانۀ گرفتن اسب، اطّلاعات لازم را دربارۀ نيرو و استحكامات دشمن به دست آوردند. [١]

آنيبال فرماندۀ مشهور كارتاژى (٢٤٧-١٨٣ ق. م) ، كه براى حمله به ايتاليا در جنگ دوم «بونى» از آلپ عبور كرد، بر نيروهاى اطّلاعاتى تكيه زيادى داشت. او در جنگ پيروزمندانۀ چند ماهه‌اش عليه سيسيل [٢]، بازرگانى را به درون شهر فرستاد و او بدون آن‌كه شك كسى را برانگيزد، در شهر مى‌گرديد و استحكامات آن را بررسى مى‌كرد. رمز ميان او و آنيبال دود آتشى بود كه به بهانۀ پختن غذا بالاى يكى از تپه‌هاى شهر مى‌افروخت-وى آن آتش را پس از خاموشى آتش‌هاى ساكنان شهر روشن مى‌كرد-.

از آن‌جا كه آنيبال در آن روزگار از فيل به عنوان مركب جنگى استفاده مى‌كرد، جاسوسان دشمن او براى يافتن راه چيره شدن بر فيل، تلاش بسيار كردند. عناصر اطّلاعاتى فرمانده رومى، «شيپيون» از طريق آمد و شد با فيلبانان دريافتند كه اين حيوان بر اثر سر و صداى بلند ناراحت مى‌شود. او نيز با استفاده از طبل و با ايجاد سر و صداهاى ترس‌آور فيلها را وحشت زده كرد و با اين شيوه به پيروزى رسيد. [٣]

از نوشته سون تزو معلوم مى‌شود كه گردآورى اخبار چهارصد سال قبل از ميلاد در ميان چينى‌ها [٤]رايج بوده است؛ آنجا كه مى‌گويد: پنج نوع مزدور وجود دارد: بومى، داخلى، دو جانبه، از سر باز كردنى و متحرّك. دو نوع اوّل همان چيزى است كه در زمان حاضر بر مزدوران منطقه‌اى كه به نفع يك دولت، عليه دولتى ديگر جاسوسى مى‌كنند، اطلاق مى‌شود. [٥]

[١] -صلاح نصر، الحرب الخفيه، ص ٢٠،٢١؛ احمد هانى، الجاسوسيه بين الوقاية و العلاج، ص ٣٦.
[٢] - سيسيل: جزيره و ناحيۀ داراى حكومتى مستقل (با مساحت ٢٥٨١٥ كم مربع ٢ و ٤٠٠٠٠٧٨٠ نفر جمعيّت) وابسته به ايتاليا و پايتخت آن «پالرمو» است. سيسيل بزرگ‌ترين و پرجمعيّت ترين جزاير درياى مديترانه و ميان درياى اژه و درياى ترينى واقع است. . . اين جزيره در سال ٨٧٨ م به تصرف اعراب و در سال ١٩٤٣ م به اشغال متفقين درآمد و در سال ١٩٤٧ به استقلال رسيد (ر. ك: محمد شفيق غربال، الموسوعة العربيه الميسره، دار الشعب، مؤسسه فرانكلين للطباعة و النشر، قاهره، ص ١١٢٦-١١٢٧؛ حموى، معجم البلدان، ج ٣، ص ٤١٨.)
[٣] -احمد هانى، الجاسوسيه بين الوقاية و العلاج، ص ٣٦؛ صلاح نصر، حرب الخفيه، ص ١٩.
[٤] - چين: اين سرزمين را از آن رو بدين نام خوانده‌اند كه اوّلين كسى كه در آن فرود آمد و سكونت گزيد، چين بن‌بغد بن كماد بود. سرزمينى است در درياى شرق متمايل به جنوب و ترك‌ها در شمال آن هستند (ر. ك: حموى، معجم البلدان، ج ٣، ص ٤٤٠.)
[٥] -مأموران بومى مورد استفاده، از اتباع كشور دشمن هستند و مأموران داخلى مورد استفاده، از كارمندان دستگاه دشمن هستند (ر. ك: هنر جنگ، سون تزو، ترجمۀ حسن حبيبى، ص ١٥٩) .