زمين ميدان جنگ را بررسى و مواضع دشمن را شناسايى كنند و اطّلاعات ممكن را دربارۀ آنان به دست آورند. كار اطّلاعات شناسايى در روزگار كهن و نوين همين بوده است كه چيزى شبيه كار جاسوس‌ها ولى در ميدان جنگ مى‌باشد.

مسلمانان نيروهاى اطّلاعاتى خود را از ميان افراد مشهور به ثبات قدم، هوش سرشار، سرعت عمل، شجاعت و چابكى برمى‌گزيدند و آنان را بر اسبان تيزتك، خوش سم و خوش اندام مى‌نشاندند و سبكبار مى‌فرستادند تا حركتشان آسان باشد. [١]

رسول خدا (ص) به اين اصل عمل مى‌كرد. آن حضرت نيروهاى اطّلاعاتى‌اش را از كسانى مانند خالد [٢]، كه به شجاعت و چابكى مشهور بود، برمى‌گزيد؛ و اين كار، رويۀ هميشگى مسلمانان گرديد. خالد بن وليد نيروهاى اطّلاعاتى را پيشاپيش سپاهش مى‌فرستاد؛ و اين گفتۀ اميرمؤمنان على ابن ابى طالب مشهور است كه فرمود:

«بدانيد مقدمه (پيشتازان) به منزله جاسوس‌هاى لشكرند. و طلايه‌داران جاسوس مقدمه هستند.» [٣]

فرماندهان اسلامى بر حسب عادتشان مبنى بر احتياط و مراقبت در طول مسير، از نظام ياد شده پيروى مى‌كردند. آنان در هيچ جايگاهى فرود نمى‌آمدند، مگر آن‌كه از قبل اطّلاعات‌شان را كامل كرده محل جنگ را همانند ساكنان آن‌جا مى‌شناختند، و سپاه به

[١] -عبدالرؤوف عون، الفن الحربى فى صدر الاسلام، ص ٢١٨؛ محمدرضا، محمد (ص) ، ص ٣٢٧.
[٢] - خالد بن وليد، (وفات ٢١ ه‌/٦٤٢ م) پسر مغيرة مخزونى قريشى، سيف الله فاتح، صحابى. وى از اشراف قريش‌در دورۀ جاهليّت بود. پيش از فتح مكّه در سال هفتم هجرى اسلام آورد. رسول خدا (ص) خشنود گشت و او را به فرماندهى سواران گماشت و او را به جنگ مسيلمه و اعراب مرتدّ سرزمين نجد فرستاد. در سال دوازدهم هجرى به عراق فرستاده شد، پس حيره را گشود و آن‌گاه به شام منتقل گرديد و در آنجا امير الامرا گرديد. هنگامى كه عمر حكومت يافت او را عزل كرد و به ابوعبيده ولايت داد. ابوبكر گفت: زنان از زادن مثل خالد عاجزند. (ر. ك: ابن حجر، الاصابه، مطبعة السعاده، ج ١، ص ٤١٣-٤١٥.)
[٣] -عبدالرؤوف عون، الفن الحربى فى الصدر الاسلام، ص ٢١٨؛ حسن ابراهيم حسن، تاريخ الاسلام السياسى، ج ١، ص ٤٨٢؛ صحيح مسلم بشرح النووى،١٨ جزء، دار احياء التراث العربى، چاپ دوم، بيروت ١٣٩٢ ه‌/١٩٧٢ م ج ١٢، ص ١٣٤-١٣٦؛ محمود شيت خطاب، قادة فتح العراق و الجزيره، دارالفكر، چاپ سوم ١٣٩٧ ه‌/١٩٧٧م، ص ٣١٩؛ محمد المعراوى، شريعة الحرب فى‌الاسلام، ص ٣٢٥.