اطلاعات نظامی در اسلام - مناصره، عبدالله علي سلامه محمد؛ مترجم عبدالحسين بينش - الصفحة ١٥٨ - ويژگى چهارم زيركى، حيلهگرى، فريبكارى و نيرنگبازى

هدفى برسد و با حيله‌گرى به هر كجا بخواهد وارد گردد و به هر طريق ممكن به هدف برسد. چون اگر در اين باب كوتاهى كند، بعيد نيست كه دشمن بر او پيروز شود يا از مأموريت خود با دست تهى بازگردد. [١]

از سعيد بن ذى‌حدان نقل شده است كه گفت: كسى كه از على-عليه السلام-شنيده است به من خبر داد كه مى‌فرمود: رسول خدا (ص) فرمود:

«جنگ، خدعه است.» [٢]

اين سخن دليل بر اين است كه براى مجاهد، در خدعه با هماوردش، باكى نيست و اين كار او خيانت محسوب نمى‌گردد. گفته شده است، مراد از خدعه، استفاده از سخنان كنايى و سربسته است.

عمر بن خطاب گفته است: چارۀ دروغ، استفاده از سخنان كنايى و سربسته است.

تفسير سخن ياد شده: مراد اين است كه با هماوردش از چيزى سخن بگويد و حقيقت امر چنان نباشد و در ضمير خويش چيزى خلاف آنچه به او اظهار كرده پنهان دارد، چنان كه در جنگ خندق على بن ابى طالب در هنگام مبارزه با عمرو بن عبدُوّد رفتار كرد. على (ع) فرمود:

«من براى مبارزه دو نفر نيامده‌ام.»

عمرو با ناباورى (به‌عقب) نگريست و على (ع) ضربتى به دو ساق پاى او زد و هردو پايش را قطع‌كرد. [٣]يك ضرب‌المثل عربى مى‌گويد: چه‌بسا كه حيله‌اى از قبيله‌اى سودمندتر باشد. [٤]