١٢٩٧ ه. ش. پديد آمد. مخالفت با تسلط خارجى، بار ديگر با تجاوز و سلطه شوروى سابق در سال ١٣٥٨ ه. ش. بروز و تا خروج آخرين سربازان روسى از افغانستان در سال ١٣٦٨ ه. ش. به صورت گسترده ادامه يافت. «١» ب- مخالفت با غربگرايى: نقطه اوج مخالفت مسلمانان افغانى با غربى كردن جامعه افغانستان در سال ١٣٠٨ بود. اين جنبش درپاسخ به اقدامات به‌ظاهر اصلاحى (!) «امان الله خان» اولين پادشاه بعد از استقلال افغانستان صورت گرفت. امان الله خان به تأثير از اصلاحات رضاخان و آتاتورك و در چهارچوب تز جدايى دين از سياست و با الگوگيرى از غرب به اقداماتى دست زد كه از جمله آنها كشف حجاب، تأسيس مدارس مختلط، اجبارى كردن پوشيدن لباسهاى غربى، ممنوع كردن چند همسرى، تعطيل يكشنبه به جاى جمعه و ... بود. امّا اين اقدامات با مخالفت روحانيون و مردم مواجه شد.
تشديد اين مخالفت منجر به سقوط دولت گرديد. «٢» ج- ستيز با كمونيسم: حاصل اتحاد دو حزب كمونيستى «خلق» و «پرچم» افغانستان در سال ١٣٥٧ ه. ش. به وقوع كودتاى نظامى و روى كار آمدن كمونيستها در همان سال انجاميد. حكومت كمونيستها كه به ترتيب توسط «نور محمد تره‌كى»، «حفيظالله امين» و «ببرك كارمل» و «نجيب‌الله» رهبرى شد، تا سال ١٣٧١ ه. ش. تداوم يافت. با تشكيل اوّلين حكومت كمونيستى و اجراى برنامه هاى كمونيسم در افغانستان، مخالفتهاى مردمى در شهرهاى هرات، پكتيا، مزارشريف، ولايات پامير و كابل شدت گرفت. روسها كه بقاى رژيم كمونيستى را در خطر ديدند، آن كشور را تا سال ١٣٦٨ ه. ش. اشغال كردند پس از آن نيز، با كمكهاى فراوان نظامى و اقتصادى باعث تداوم حيات كمونيستى در افغانستان تا سال ١٣٧١ ه. ش. شدند. اما در سراسر اين سالها و بويژه بعد از خروج نيروهاى روسى، هيچ گاه مبارزات مسلحانه مردم مسلمان عليه رژيم كمونيستى قطع نشد. «٣» د- انقلاب اسلامى ايران: انقلاب اسلامى ايران از چند جهت باعث ايجاد فصل‌